Ποιοι ειμαστε

Στη συνέλευση για την Υγεία συμμετέχουμε εργαζόμενοι στο χώρο της υγείας και μη που συναντηθήκαμε τις μέρες της εξέγερσης του Δεκέμβρη και έκτοτε συνεχίζουμε με παρεμβάσεις και συζητήσεις πάνω στην υγεία.
Τον Απρίλη του 2009 μαζί με τη λαϊκή συνέλευση κατοίκων Πετραλώνων, Κουκακίου και Θησείου αποφασίσαμε να οικειοποιηθούμε το χώρο του πρώην ΠΙΚΠΑ, στην περιοχή των πέτρινων, στα Άνω Πετράλωνα.
Σκοπός μας είναι η δημιουργία μιας ενός κοινωνικού χωρου για την υγεία, με χαρακτηριστικά που θα διαμορφωθούν από την αλληλεπίδραση της κοινωνίας και των ατόμων που παραδοσιακά θεωρούνται ειδικοί, δηλαδή των υγειονομικών.

Πέμπτη, 9 Δεκεμβρίου 2010

Κοιτάζοντας την κρυστάλλινη σφαίρα: υγεία, αποκλεισμός και κατάσταση εξαίρεσης στους καιρούς της κρίσης

πρόλογος

Αυτή τη στιγμή μια κοσμογονία αλλαγών συμβαίνει στον χώρο της υγείας, εισάγοντας μηχανισμούς και κανονιστικά πλαίσια ταξικού αποκλεισμού στην υγειονομική κάλυψη της κοινωνίας. Πρόκειται βέβαια για μια συνολικότερη συνθήκη κρίσης και επαναρρύθμισης του κοινωνικού πεδίου από τη μεριά της εξουσίας, μια εικόνα ήδη ορατή αυτή τη στιγμή στους χώρους υγείας με πολλούς τρόπους. Και οι εξαθλιωμένες ομάδες των αστέγων που αναζητούν τροφή και στέγη στα νοσοκομεία ίσως να μην είναι η πιο επώδυνη πλευρά αυτής της εικόνας, καθώς στο επίκεντρο βρίσκονται ολόκληρα κομμάτια του πληθυσμού (μετανάστες, άνεργοι, φτωχοί) που σπρώχνονται βίαια έξω από το σύστημα υγείας.

Η ένταση και η έκταση των αλλαγών είναι σαρωτική, ενώ σε μεγάλο βαθμό η πληροφορία διαμεσολαβείται από περίτεχνους μηχανισμούς προπαγάνδας στην απόπειρα του κράτους να αιφνιδιάσει και σ’ αυτό το πεδίο, εκμεταλλευόμενο όσο μπορεί την κατάσταση σοκ την οποία έχει επιβάλλει στην κοινωνία.

Μέσα σε αυτό τον κυκεώνα, βρεθήκαμε και εμείς πολλές φορές χαμένοι, χωρίς να μπορούμε να πλοηγηθούμε σ’ αυτό τον πολτό τον αποσπασματικών πληροφοριών που ερχόντουσαν από παντού: από τις ανακοινώσεις της τρόικας, τις διαρροές του υπουργείου, τα δημοσιεύματα των ΜΜΕ. Σταδιακά βέβαια, οι εμπειρίες και η κατανόηση άρχιζαν να σχηματίζουν σαφή αφηγηματικά πλαίσια και τα κομμάτια του παζλ έμπαιναν σιγά-σιγά στη θέση τους. Και αυτή την αφήγηση –αφήγηση μιας καταστροφής, της ιστορίας της, αλλά και των πολιτικών σημαινόμενων που εμπεριέχει– θελήσαμε να δώσουμε με την έκδοση αυτής της μπροσούρας, αλλά και με την πραγματοποίηση δύο λαϊκών συνελεύσεων (στη Νέα Φιλαδέλφεια και στα Πετράλωνα) και μιας εκδήλωσης (στον Βύρωνα) αυτή την περίοδο.

Όμως, η στενότητα των χρονικών πλαισίων και ο όγκος της πληροφορίας που έπρεπε να συγκεντρωθεί, ειχε ως αποτέλεσμα αυτή η μπροσούρα να μείνει ανολοκλήρωτη.[1] Με δύο τρόπους: σημαντικές ενότητες δεν αναπτύχθηκαν, καθώς καταναλώσαμε σημαντικό χρόνο και φαιά ουσία προσπαθώντας να καταλάβουμε αυτό που έρχεται. Και κυρίως, συρρικνώνοντας σε αυτή τη φάση τα πολιτικά περιεχόμενα, καθώς δώσαμε έμφαση στην περιγραφή της κατάστασης και στα ερμηνευτικά σχήματα που την καθιστούν κατανοητή και όχι στους δομικούς μετασχηματισμούς –πολιτικούς και κοινωνικούς– που υποκρύπτουν.

Όμως έτσι κι αλλιώς, μετά τις δύο λαϊκές συνελεύσεις στη Νέα Φιλαδέλφεια και στα Πετράλωνα και την εκδήλωση στον Βύρωνα και τις δράσεις που πιθανόν να εκτυλιχτούν, θέλουμε να επιστρέψουμε δριμύτεροι σ’ αυτό το πεδίο του εγκλήματος। Με μια μεγαλύτερη και ολοκληρωμένη μπροσούρα σε πολύ περισσότερα αντιτυπα. Γιατί φυσικά η κατάσταση εξαίρεσης ολόκληρων πληθυσμών από θεμελιώδη πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα (όπως η υγεία και η ζωή) δεν μπορεί –νομίζουμε– να αναγνωστεί με τα κυρίαρχα αναλυτικά εργαλεία. Και κυρίως θέλουμε να επιστρέψουμε δριμύτεροι με πράξεις. Γιατί η αντίσταση οφείλει, επιβάλλεται, να πάει παραπέρα.

από την αποδόμηση του ΕΣΥ στον Καιάδα του Ρυθμιστικού

μια φορά και έναν καιρό...

Μέχρι τη δεκαετία του ’70, απλά δεν υπήρχε σύστημα υγείας. Κάθε νοσοκομείο λειτουργούσε αυτόνομα, με τον δικό του σχεδιασμό, ενώ τα ασφαλιστικά ταμεία είχαν –το καθένα ξεχωριστά– συμβάσεις με κάποια μόνο νοσοκομεία για την κάλυψη των ασφαλισμένων τους. Οι ειδικευόμενοι γιατροί δούλευαν αμισθί επί χρόνια, καθώς η ειδικότητα θεωρητικά ήταν τμήμα της εκπαίδευσή τους, ενώ ήταν αναγκασμένοι να κάνουν έως και 15 εφημερίες τον μήνα.

Όμως επιπρόσθετο σημαντικό χαρακτηριστικό της εποχής ήταν η ύπαρξη νοσοκομείων-ΧΥΤΑ: 3-4 νοσοκομεία (τα επονομαζόμενα Ρυθμιστικά) ήταν εκείνα στα οποία συγκεντρώνονταν όλα τα επείγοντα περιστατικά: εξοντωτικές συνθήκες εργασίας για τους εργαζόμενους και μικρή προσφορά ιατρικού έργου (καθώς κάθε γιατρός ήταν αναγκασμένος να βλέπει έως και 400 ασθενείς στη βάρδιά του).

Το φανταστικό είναι ότι το υπουργείο σχεδιάζει σήμερα να επαναφέρει τον θεσμό του Ρυθμιστικού σε νέα, σύγχρονη συσκευασία. Υπομονή, θα αναφερθούμε λίγο παρακάτω πιο αναλυτικά…

η δημιουργία του ΕΣΥ

Η δημιουργία του ΕΣΥ τη δεκαετία του '80 σηματοδότησε μια αποφασιστική αναβάθμιση του συστήματος υγείας από την πλευρά του ελληνικού κράτους. Στοιχεία-κλειδιά αυτής της αλλαγής ήταν, ανάμεσα στα άλλα, ο επανασχεδιασμός του υγειονομικού χάρτη, η δημιουργία πρωτοβάθμιων κέντρων υγείας στην επαρχία (όπως και εκατοντάδων αγροτικών ιατρείων που υπάγονταν σ’ αυτά), η κατασκευή καινούριων νοσοκομειακών μονάδων (κάποιες απ' αυτές πανεπιστημιακές), η πρόσληψη προσωπικού, αλλά κυρίως η καθολική πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη και η πλήρης ασφαλιστική κάλυψη του πληθυσμού. Και παρόλο που γρήγορα άρχισε η αποδόμησή του (είναι π.χ. ενδεικτική η καθιέρωση συμμετοχής των ασφαλισμένων στη φαρμακευτική δαπάνη, στοιχείο που δεν υπήρχε στο παρελθόν), ακόμη και σήμερα –χάρη στον ανοιχτό χαρακτήρα του και στην προσβασιμότητά του– το ελληνικό σύστημα υγείας κατέχει υψηλή θέση στην κατάταξή του ως προς την αποτελεσματικότητά του σε όλες τις σχετικές εκθέσεις διεθνών οργανισμών.

Παρόλη την εμφανή βελτίωση του συστήματος υγείας που επέφερε η δημιουργία του ΕΣΥ, πρέπει να αναφερθεί ότι σημαντικά στοιχεία του σχεδιασμού παρέμειναν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό στα χαρτιά. Είναι ενδεικτικό να αναφερθεί ότι, ακόμη και σήμερα που έχει αυξηθεί ο πληθυσμός και έχουν πολλαπλασιαστεί όχι μόνο οι ανάγκες, αλλά και οι δυνατότητες ιατρικής πράξης και παρέμβασης, το ΕΣΥ δεν έχει ούτε καν εκείνο τον αριθμό εργαζομένων που προέβλεπε τότε –30 σχεδόν χρόνια πριν– η σύστασή του.[2]

Η δομική αδυναμία του ΕΣΥ εστιάζεται στο γεγονός ότι, παρά τη δημιουργία πρωτοβάθμιων κέντρων υγείας –κυρίως στην επαρχία[3]– το σύστημα είναι νοσοκομειοκεντρικό τόσο στην οργανική του σύσταση όσο και ως προς την επικέντρωση των δομών του. Αγωγή υγείας και πρόληψη, στοιχεία άκρως απαραίτητα στη δομή κάθε συστήματος υγείας και ζωτικά για την παροχή υγειονομικής κάλυψης στην κοινωνία, απλά δεν υπάρχουν.[4]

Τέλος, να αναφερθεί ότι δεν υπάρχουν –δεν προβλέπονται καν νομοθετικά– πολυθεραπευτικές ομάδες που να αντιμετωπίζουν τον ασθενή με έναν συνολικό τρόπο (είναι χαρακτηριστικό ότι ιατρικά συμβούλια υπάρχουν άτυπα μόνο στις ΜΕΘ). Έτσι στην περίπτωση πολυπαραγοντικών ή ταυτόχρονων διαφορετικών προβλημάτων υγείας, αντιμετωπίζεται το καθένα ξεχωριστά, χωρίς να σχηματίζεται μία συνολική εικόνα και να εξετάζεται σχολαστικά η πορεία και η συμβατότητα κάθε παράλληλης θεραπευτικής αγωγής. Μια δομική δυσλειτουργία που συνεπάγεται όχι μόνο σημαντική ταλαιπωρία για ένα κομμάτι του πληθυσμού (κυρίως τους ηλικιωμένους και κάθε ασθενή με επιβαρυμένο οργανισμό), αλλά την κατανάλωση πόρων του συστήματος και κυρίως την αδυναμία του να αντιμετωπίσει με επάρκεια σύνθετα προβλήματα υγείας.

Δηλαδή το ΕΣΥ ήταν τελικά ένα σύστημα υγείας από το οποίο έλειπε από τη σύστασή του η αφετηρία (αγωγή υγείας, πρόληψη, πρωτοβάθμια περίθαλψη) και το τέρμα (η ικανότητα να ανταποκρίνεται σε σύνθετα ιατρικά προβλήματα –που όμως ταλαιπωρούν σημαντικά κομμάτια του πληθυσμού). Έτσι δημιουργήθηκε ένα σύστημα εξαρχής περιορισμένο, παρόλο που κατάφερε τελικά να καλύψει σε σημαντικό βαθμό τις υγειονομικές ανάγκες της κοινωνίας.

εξουσία και κρατικές δολοφονίες

Όμως το σημαντικότερο ίσως δομικό μειονέκτημα του ΕΣΥ ήταν η συμπερίληψή του στο ασφυκτικά γραφειοκρατικό μοντέλο οργάνωσης του ελληνικού κρατους. Όχι μόνο ήταν υπερβολικά γραφειοκρατικοποιημένο το ίδιο,[5] αλλά όλη η εξουσία συγκεντρώθηκε επιπλέον στην κορυφή της εξουσιαστικής πυραμίδας: δεν αναφερόμαστε στο υπουργείο, αλλά στον υπουργό ειδικά (τυπικό για τη γραφειοκρατία ολόκληρου του ελληνικού κράτους). Έτσι, καθώς οι υπουργοί (ο καθένας πιο άσχετος, πιο αμοραλιστής ή πιο διεφθαρμένος από τον προηγούμενο), διαδέχονταν ο ένας τον άλλο, παρέδιδαν ουσιαστικά την εξουσία στους συμβούλους τους και έμμεσα σε έναν εσμό συμφερόντων που σε βάθος χρονου οδήγησε ολοκληρο το σύστημα στην άνευ όρων παράδοσή του στις εταιρίες (πολυεθνικές φαρμάκων και ιατροτεχνικού εξοπλισμού, ιδιωτικά θεραπευτήρια, εργαστήρια και ομίλους υγείας). Η ιστορία του ΕΣΥ ειναι σε μεγάλο βαθμό η ιστορία της άλωσής του από το κεφάλαιο.

Επιπλέον, διαχρονικά το ίδιο άσχετος και αδιάφορος με την κεφαλή του αποδεικνύεται ολόκληρος ο γραφειοκρατικός μηχανισμος του υπουργείου. Μια πραγματική αυτοκρατορία της ανικανότητας, χωρίς να έχει ποτέ εικόνα της πραγματικής κατάστασης και παντελώς ανίκανη να υλοποιήσει με στοιχειώδη επάρκεια οποιοδήποτε σχεδιασμό για οποιοδήποτε θέμα. Ακόμη και σήμερα –τη στιγμή που όλη αυτή η γραφειοκρατία επιδιώκει να ξεχαρβαλώσει οριστικά ότι είχε απομείνει σε λειτουργία και να παράγει κοινωνική συναίνεση για την επιχειρούμενη κατεδάφιση– η παντελής ανικανότητά της την κάνει απλά διπλά επικίνδυνη. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει –ούτε πρόκειται να υπάρξει– κανένας σχεδιασμός, τα πάντα συνιστούν έξοδα που απλά πρέπει να περιοριστούν σε ένα μπακαλοτέφτερο που παρουσιάζεται ως λογιστική κατάσταση. Απολύτως τίποτα άλλο!

Όμως το σημαντικότερο στοιχείο μιας δομικής κριτικής απέναντι στο ΕΣΥ (άμεσα συνυφασμένο με όσα αναπτύχθηκαν προηγουμένως) είναι οι κρατικές δολοφονίες. Ο βασικός τρόπος με τον οποίο δολοφονεί το κράτος είναι το σύστημα υγείας: με την έλλειψη ΜΕΘ,[6] την αναποτελεσματικότητα του ΕΚΑΒ (κρίσιμη στη διακομιδή βαρέως πασχόντων), τις βαθειές ανεπάρκειες σε υποδομές, εξοπλισμό, υλικά, προσωπικό.

Είναι προφανές ότι οι επερχόμενοι μετασχηματισμοί του συστήματος υγείας θα το καταστήσουν ακόμη πιο δολοφονικό. Και αυτό είναι –ανάμεσα στα άλλα– ένα ταξικό ζήτημα. Το ΕΣΥ ήταν εξαρχής ένα σύστημα ταξικά δομημένο, μια μηχανή ζωής και θανάτου όπου ο πλούτος έπαιζε πάντα τον ρόλο του. Στο μέλλον αυτός ο ρόλος μπορεί να είναι και απόλυτος.

κοινωνικοί μετασχηματισμοί και αποδόμηση του συστήματος υγείας

Ήδη από τη δεκαετία του ’80, οι παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας θα εισβάλλουν φυσικά και στο νεοδημιουργημένο ΕΣΥ: ο συντεχνιακός συνδικαλισμός, ο ατομικός ανταγωνισμός, τα όνειρα πλουτισμού μιας κοινωνίας που εκείνη την ιστορική στιγμή νιώθει ότι για πρώτη φορά προσεγγίζει την ευρωπαϊκή πραγματικότητα, θα βάλουν έντονα τη σφραγίδα τους και στον χώρο της υγείας.

Το παράδειγμα των πλασματικών εφημεριών είναι χαρακτηριστικό: στις απεργίες για αύξηση του μισθού, το κράτος αντιπροτείνει τη θέσπιση πλασματικού χρόνου εφημερίας που ενσωματώνεται με τη μορφή αποζημίωσης στον μισθό.[7] Μια παρανοϊκή ρύθμιση, τυπική όμως σε όλο τον δημόσιο τομέα (στον οποίο αντί για αυξήσεις δίνονταν επιδόματα), που επέτρεπε οικονομικά την ελάφρυνση του κρατικού προϋπολογισμού από τις αντίστοιχες ασφαλιστικές εισφορές, τις προσαυξήσεις (δώρα Πάσχα, Χριστουγέννων, αδείας) και την καταμέτρηση του πραγματικού εργάσιμου χρόνου ως συντάξιμου.

Το εκπληκτικό είναι ότι το κράτος χρησιμοποιεί εκτατικά στη συνέχεια τις ρυθμίσεις που το ίδιο πρότεινε και επέβαλλε για να επιτεθεί στους εργαζόμενους, οικοδομώντας συστηματικά την εικόνα του τεμπέλη και προνομιούχου δημόσιου υπαλλήλου. Όπως και αντίστοιχα, λοιδορώντας τον συνδικαλισμό στον δημόσιο τομέα και κάθε κατάκτησή του ως προερχόμενη από τον εκβιασμό προνομιούχων τάξεων. Το αποτέλεσμα είναι ότι πέτυχε όχι απλά να κατασκευάσει μια εικόνα, αλλά να μετατρέψει έμπρακτα τα κοινωνικά υποκείμενα σε αυτή την εικόνα. Η δεκαετία του ’80 είναι εκείνη η περίοδος που οι εργατικοί αγώνες που προηγήθηκαν θα μετατραπούν στην καρικατούρα τους, η περίοδος που η εργατική αλληλεγγύη θα ξεφτίσει στην ιδιώτευση και στη μανιώδη προάσπιση των κατακερματισμένων συμφερόντων –ατομικών ή συντεχνιακών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο είναι αναμενόμενο ολόκληρο το σύστημα υγείας, το ΕΣΥ ως κοινωνικό περιεχόμενο, να κλυδωνιστεί και να απομακρυνθεί με ταχείς ρυθμούς από την πρωταρχική κοινωνική αποστολή του.

Ουσιαστικά ολόκληρο το σύστημα παραδίδεται γρήγορα στα συμφέροντα (γιατρών, εταιριών) που προϋπήρχαν της συγκρότησης του ΕΣΥ. Αυτό που με τραγικό τρόπο έλειψε ήταν ένα κίνημα αμφισβήτησης και ρήξης μέσα στο χώρο των νοσοκομείων, ισχυρά διασυνδεδεμένο με κινήσεις κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης και συλλογικής αυτοοργάνωσης που θα ενσωμάτωναν τα ζητήματα υγείας στην ατζέντα των κοινωνικών αγώνων.

Κάτω από αυτό το πλαίσιο και στην πορεία του χρόνου, όσο το ΕΣΥ δεν στηριζόταν, το έδαφος που δινόταν στον ιδιωτικό τομέα ολοένα μεγάλωνε. Με όλους τους τρόπους.[8]

και τώρα;

Οι αλλαγές που επέρχονται –που ήδη πραγματοποιούνται– είναι σαρωτικές και περιγράφονται αναλυτικά στη συνέχεια του κειμένου. Το ζωτικό στοιχείο σε αυτές είναι η ανάδυση μηχανισμών αποκλεισμού από το σύστημα υγείας, η θέση ολόκληρων πληθυσμών σε κατάσταση εξαίρεσης από θεμελιακά πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα (όπως η υγεία και η ζωή).

Στο στόχαστρο βρίσκονται οι μετανάστες, οι άνεργοι και οι φτωχοί. Δηλαδή:

Ειδικά μέτρα προβλέπονται στα σχέδια εξοικονόμησης πόρων για τους απόρους και τους ανασφάλιστους, οι οποίοι θα εξυπηρετούνται μόνο από τέσσερα νοσοκομεία της Αττικής και δύο της Θεσσαλονίκης.[9]

Με δύο λόγια, το Ρυθμιστικό, όνειδος του παρελθόντος και ιστορική κατασκευή μιας εποχής που έμοιαζε να έχει περάσει ανεπιστρεπτί, επανέρχεται δριμύτερο. Και αυτή τη φορά, το νοσοκομείο-ΧΥΤΑ δεν θα αφορά τα επείγοντα περιστατικά όπως στο παρελθόν, αλλά εκατοντάδες χιλιάδες –ή μήπως εκατομμύρια;– ανθρώπους. Αν η κρίση σπρώχνει ολόκληρους πληθυσμούς στο περιθώριο, το κράτος έρχεται για να κατοχυρώσει και να κανονικοποίησει ακριβώς την ύπαρξη του περιθωρίου.

Όμως δεν τελειώσαμε:

Αναμένονται ακόμη οδηγίες προς τα νοσοκομεία και τους γιατρούς προκειμένου να συνταγογραφούνται στους άπορους και τους ανασφάλιστους μόνο γενόσημα φάρμακα.[10]

Υπάρχουν λοιπόν άλλα φάρμακα για όσους κατορθώνουν να έχουν κάποια ασφαλιστική κάλυψη και άλλα φάρμακα για τους φτωχούς –στους πολίτες β' κατηγορίας αντιστοιχούν και φάρμακα β' κατηγορίας.[11] Γιατί; Δεν θα ήταν καλύτερα να τους εκτελέσουν, να ξεμπερδεύουμε;

Τέλος πάντων, είναι πάρα πολλά. Ας προσπαθήσουμε να τα βαλουμε σε μια σειρά…

από την κρίση στην κατάρρευση

Φακελάκια, χρηµατισµός από φαρµακευτικές εταιρείες, ατέλειωτες ώρες αναµονής στα εξωτερικά ιατρεία, ραντεβού µετά από µήνες για τακτικές εξετάσεις, εργαστήρια που δεν λειτουργούν και εξετάσεις που δεν µπορούν να γίνουν, γραφειοκρατία και αδιαφορία· όλα αυτά θα επανάληφθούν ξανά και ξανά ως βιώµατα, αφηγήσεις και µια αίσθηση ανηµποριάς και απελπισίας για τον καθένα και την καθεµιά από εµάς. Το δηµόσιο νοσοκοµείο µοιάζει όλο και περισσότερο µε σκηνικό µιας ταινίας τρόµου. Και, εντάξει, πρέπει κάποια στιγµή να αρχίσουµε να µιλάµε για εκείνο τον δολοφόνο µε το πριόνι…

(από προκήρυξη που μοιράστηκε τον Ιούλη του ’10 στα νοσοκομεία
με αφορμή την ψήφιση του καινούριου νομοσχεδίου για την υγεία)

Το ΕΣΥ -ότι απέμεινε απ' αυτό- μετατρέπεται με ταχείς ρυθμούς σε ένα σύστημα υπό κατάρρευση. Αν και ο χρηματισμός των γιατρών συνιστά την πιο αναγνωρίσιμη συνθήκη του για τους ασθενείς, αυτή αποτελεί μόνο την πιο ανώδυνη όψη ενός συστήματος σχεδόν καθολικά διεφθαρμένου. Στην κορυφή του συστήματος έχει εγκατασταθεί ένας κεντρικός μηχανισμός με τον οποίο το κράτος οργανώνει θεσμικά τη μεταφορά δισεκατομμυρίων ευρώ στις πολυεθνικές εταιρίες φαρμάκων και ιατροτεχνικού εξοπλισμού. [Και αντίθετα με τις άσφαιρες εξαγγελίες της κυβέρνησης, δεν πρόκειται με κανέναν τρόπο να πληγεί. Αυτό είναι εμφανές, το πάρτι συνεχίζεται!].[12]

Κάποια άλλα κομμάτια της εικόνας είναι και αυτά γνωστά: η έλλειψη ακόμη και των πιο βασικών υλικών (π.χ. βαμβάκι, γάζες, γάντια) από τις κλινικές και αναλώσιμων (π.χ. αντιδραστήρια) από τα εργαστήρια, ο ασυντήρητος και χαλασμένος εργαστηριακός εξοπλισμός ή η έλλειψη τεχνικών για να τον χειριστεί, οι δεκάδες χιλιάδες κενές οργανικές θέσεις (νοσηλευτών, γιατρών, τραυματιοφορέων, τεχνικών) και οι πολύμηνες αναμονές ακόμη και για τις πιο απλές εξετάσεις είναι στοιχεία της πραγματικότητας που προσλαμβάνει άμεσα όποιος/α χρειαστεί να καταφύγει σε νοσοκομείο. Μια πραγματικότητα στην οποία πρέπει να αθροιστεί το γεγονός ότι ένας ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός εξετασεων δεν καλύπτεται πλέον από τα ασφαλιστικά ταμεία. Και τίποτα απ' όλα αυτά δεν πρόκειται να αλλάξει, ίσα-ίσα το μόνο που υπόσχεται το μέλλον είναι η επιδείνωσή τους.

ενός εισιτηρίου μύρια έπονται

Το πιο σημαντικό όμως στην περίοδο που διανύουμε, είναι η άρση του ανοιχτού χαρακτήρα και της καθολικής προσβασιμότητας του συστήματος υγείας και η σταδιακή επιβολή πληρωμής για κάθε ιατρική πράξη και εργαστηριακή εξέταση (με κόστη που σταδιακά θα αυξηθούν σημαντικά και δεν θα καλύπτονται από τα ασφαλιστικά ταμεία).

Καθώς ολόκληρος ο κρατικός σχεδιασμός εξαντλείται στον περιορισμό του κόστους και στην αύξηση των εσόδων, η πρώτη δραστική αλλαγή είναι η θέσπιση εισιτηρίου παντού: στα πρωτοβάθμια κέντρα υγείας και στα τμήματα επείγοντων περιστατικών των νοσοκομείων είναι πλέον θεσμισμένος κανόνας η είσοδος στον χώρο υγείας να σημαίνει καταρχήν πέρασμα από το ταμείο (όπως ήδη ίσχυε για τα τακτικά πρωινά ιατρεία).[13] Το βήμα που απομένει πλέον για να γίνει το εισιτήριο απαγορευτικό είναι μικρό: στο (κοντινό) μέλλον, το υπουργείο θα επικαλεστεί απλά μια κοστολογική ή αναλογιστική μελέτη.

Από μόνη της η επιβολή εισιτηρίου απέναντι στην έκτακτη ανάγκη σημαίνει την οργάνωση της ιατρικής κάλυψης του πληθυσμού ως οικονομική υπηρεσία. Στο υλικό πεδίο παράγονται σημαντικά συμβολικά περιεχόμενα: η δημόσια και δωρέαν υγεία για όλους –αίτημα και περιεχόμενο των κοινωνικών αγώνων της μεταπολίτευσης– έχει λάβει οριστικά τέλος.

Παρόλο που το εισιτήριο ακούγεται προς το παρόν– μικρό (της τάξης των 3€), σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί και να αθροίσει αξιόλογα ποσά κάτω απο την αναγκη καθημερινών επισκέψεων (π.χ. για ενέσεις, αλλαγές τραυμάτων ή εγκαύματα). Όμως στους καιρούς της κρίσης ακόμη και το ποσό των 3€ είναι ίσως υπολογίσιμο για κάποια –ολοένα αυξανόμενα– κομμάτια του πληθυσμού· αναμενόμενο σε μια κοινωνία που την τελευταία δεκαετία εξοικειώνεται όλο και περισσότερο με την εικόνα των ηλικιωμένων της να αναζητούν τρόφιμα στα σκουπίδια.

Στην πραγματικότητα, τα κόστη ήδη έχουν γίνει μεγάλα για όσους και όσες δεν έχουν ασφάλιση: το εισιτήριο της εισόδου εξασφαλίζει μόνο μια πρώτη εξέταση από τον γιατρό. Στη συνέχεια κάθε εξέταση έχει το δικό της κοστολόγιο με τιμές που κυμαίνονται από 3 (ακτινογραφία) ως 80€ (αξονική εγκεφάλου) για τις πιο συνηθισμένες απο αυτές. Κάπως έτσι ήδη τα ταμεία των νοσοκομείων έχουν μετατραπεί αυτή τη στιγμή σε πεδία μάχης από τις φωνές, τις παρακλήσεις και τους καυγάδες όσων δεν έχουν να πληρώσουν.

Και παρόλο που το εισιτήριο και θα αυξηθεί και αποτελεί προοίμιο της ξεχωριστής τιμολόγησης για κάθε ιατρική πράξη και έλεγχο που ήδη έχει εισαχθεί στα νοσοκομεία, από μόνο του δεν οδηγεί στη συγκέντρωση κάποιου σημαντικού ποσού χρημάτος και θα μπορούσε θαυμάσια να απουσιάζει. Εκτιμούμε ότι η εξουσία πιθανόν και να εστιάζει στην εκπομπή ενός ισχυρού μηνύματος προς την κοινωνία: το δωρεάν στην υγεία τέλειωσε. Επιπλέον μοιάζει στις κεντρικές υπηρεσίες του υπουργείου υγείας να επικρατεί μία αντίληψη που θεωρεί ότι σημαντικά τμήματα του πληθυσμού –ηλικιωμένοι και μετανάστες– επισκέπτονται τα νοσοκομεία χωρίς σοβαρό λόγο. Κάτι που εν μέρει ισχύει, αλλά στην πραγματικότητα υποκρύπτει σημαντικά ζητήματα: καταρχήν στο νοσοκομείο καταφεύγουν μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού με προβλήματα που θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν από τις –ανύπαρκτες– δομές πρωτοβάθμιας περίθαλψης. Επιπλέον, στους καιρούς της κρίσης πληθαίνουν τα περιστατικά άστεγων που καταφεύγουν στα νοσοκομεία προκειμένου με τη νοσηλεία τους να αντιμετωπίσουν την έλλειψη στέγης και φαγητού[14]. Έτσι, η επιβολή του ίσως προκύπτει και στο πλαίσιο μιας τέτοιας πολιτικής αναχαίτισης στην πρόσβαση. Αυτή τη στιγμή τα κανονιστικά μέτρα επιστρέφουν με δριμύτητα σε όλους τους χώρους υγείας και η ανοχή του παρελθόντος έχει τερματιστεί: η ανοχή δηλαδή του συστήματος απέναντι στους αποκλεισμένους που το ίδιο δημιουργεί.

εμπόρευμα και αγορά ως δομές υγείας

Το τελευταίο νομοσχέδιο του υπουργείου υγείας (Ιούλιος 2010) στην πραγματικότητα οργανώνει τη θεσμική εκτροπή του αποκλεισμού για μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού (αρχικά για τους μετανάστες, αλλά επιπλέον και για τους ανασφάλιστους, τους άνεργους, τους φτωχούς). Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού, η δημιουργία μιας καινούριας δομής στον χώρο του δημόσιου νοσοκομείου με την θέσπιση των απογευματινών ιατρείων. Και εδώ χρειάζονται κάποιες διευκρινίσεις…

Καταρχήν τα απογευματινά ιατρεία συνιστούν ένα αίτημα της λογικής: ότι ιστορικά συμπυκνώθηκε ως ανάγκη για ολοήμερο νοσοκομείο. Η λειτουργία δηλαδή των μονάδων υγείας καθόλη τη διάρκεια της μέρας με ότι αυτό συνεπάγεται: την υγειονομική κάλυψη του πληθυσμού με τακτικά ιατρεία, εξετάσεις, εργαστήρια, χειρουργεία που δεν θα κλείνουν στις 2.30 το μεσημέρι, τη συρρίκνωση ή και κατάργηση της λίστας αναμονής (και επιπλέον της διαφθοράς και των πελατειακών σχέσεων που συνεπάγεται). Βέβαια, ο σχεδιασμός του κράτους είναι εντελώς διαφορετικός, ξένος με τη συλλογιστική του ολοήμερου νοσοκομείου ως κοινωνικό αγαθό, επικεντρωμένος στην παραγωγή εσόδων και κέρδους.

Τα απογευματινά ιατρεία είναι, με έναν περιορισμένο τρόπο, κομμάτι της πραγματικότητας εδώ και χρόνια. Αυτό που δόθηκε, ήταν το δικαίωμα στους επιμελητές και τους διευθυντές των κλινικών να λειτουργήσουν το ιδιωτικό τους ιατρείο μέσα στο νοσοκομείο, προσποριζόμενοι τμήμα των εσόδων. Ήταν εξαρχής μια άθλια συνθήκη, καθώς προϋπόθετε την ιδιωτική πληρωμή των ασθενών (με αντάλλαγμα την επιλογή γιατρού) χωρίς καμία κάλυψη από οποιοδήποτε ασφαλιστικό φορέα. Επιπλέον βασιζόταν στη νομιμοποίηση μιας συνθήκης διαφθοράς: ένα επιπρόσθετο φακελάκι στον νοσοκομειακό γιατρό εξασφάλιζε προτεραιότητα στα τυχόν αναγκαία χειρουργεία ή εξετάσεις. Παρόλα αυτά, η εξάπλωση των απογευματινών ιατρείων σε αυτή τους τη μορφή ήταν περιορισμένη, υπήρχαν σε μερικά μόνο νοσοκομεία και για ορισμένες μόνο ειδικότητες. Το (παράνομο[15]) ιδιωτικό ιατρείο των νοσοκομειακών γιατρών παρέμεινε ακαταμάχητο και η απόπειρα του κράτους να νομιμοποιήσει την αθλιότητά του είχε περιορισμένη επιτυχία.

Πλέον, με το καινούριο νομοσχέδιο επιχειρείται η εισαγωγή του απογευματινού ιατρείου με έναν γενικευμένο τρόπο. Το σχέδιο προβλέπει την καθολική λειτουργία τους σε όλο το φάσμα του νοσοκομείου: όχι μόνο τα τακτικά ιατρεία, αλλά επιπλέον τα εργαστήρια και τα χειρουργεία. Μια πρώτη παρατήρηση: αναγκαστικά απαιτείται η εργασία και των νοσηλευτών, όπως και των τεχνικών, ειδικότητες από τις οποίες λείπουν χιλιάδες θέσεις εργασίας αυτή τη στιγμή απλά και μόνο για τη στοιχειώδη λειτουργία και επιβίωση του συστήματος στην τωρινή του μορφή.

Το σημείο-κλειδί όμως βρίσκεται στο επίπεδο του σχεδιασμού: το υπουργείο προσβλέπει εξαρχής στην παραγωγή μιας μηχανής εσόδων και κέρδους για τα δημόσια νοσοκομεία. Τα απογευματινά ιατρεία, χειρουργεία, εργαστήρια αυτονομούνται λειτουργικά και οικονομικά από τα πρωινά τακτικά ιατρεία και τις εφημερίες, αποκτούν δικό τους τιμοκατάλογο υπηρεσιών και επιβάλλουν τη σημαντική[16] συμμετοχή των ασθενών. Οι διαχωριστικές ζώνες αναμεσα στο δημόσιο και στο ιδιωτικό νοσοκομείο συρρικνώνονται δραστικά ή εξαφανιζονται ολοσχερώς.

Ουσιαστικά το δημόσιο νοσοκομείο οργανώνεται σε τρεις διαφορετικές διακριτές ζώνες: τα πρωινά τακτικά ιατρεία, τα τμήματα επειγόντων περιστατικών (εφημερία) και τα απογευματινά ιατρεία που θα λειτουργούν καθαρά με όρους ιδιωτικού τομέα. Όμως είναι αναμενόμενο τα πανάκριβα απογευματινά ιατρεία να συμπαρασύρουν ολόκληρη τη λειτουργία του νοσοκομείου: καθώς υποσχονται κέρδη τόσο στο κράτος όσο και στους γιατρούς, η πίεση στους ασθενείς να απευθυνθούν σε αυτά θα πρέπει να θεωρειται δεδομένη. Με όλους τους τρόπους: με την παρότρυνση των γιατρών, με τις εξαντλητικές λίστες αναμονής στα τακτικά ιατρεία της πρωινής ζώνης, τα εργαστήρια και τα χειρουργεία.

Μια σημαντική πολιτική παρατήρηση: η επιτυχία των απογευματινών ιατρείων θεμελιώνεται στη δυσλειτουργία και την απαξίωση του δημόσιου νοσοκομείου, ενώ κινητήρια δύναμη πίσω απ’ αυτά είναι η νομιμοποίηση της διαφθοράς των γιατρών.

η εμπορευματοποίηση της σχέσης γιατρού - ασθενή

από το νοσοκομείο ως ιδιωτικό ιατρείο...

Βέβαια, η μετατροπή του δημόσιου νοσοκομείου σε άθροισμα ιδιωτικών ιατρείων, σήμερα απλά νομιμοποιείται και θεσμίζεται. Τα μαγαζάκια υπάρχουν και δουλεύουν εντατικά εδώ και δεκαετίες, μια εικόνα γνωστή στον καθενα και την καθεμία που αναγκάστηκε να έρθει σε επαφή μαζί τους. Όμως σ’ αυτήν την εικόνα υπάρχουν σκιές, ζητήματα που είναι ελάχιστα γνωστά και παραμένουν στην αφάνεια, όπως και ένα ολοκληρο πεδίο κριτικής που λείπει.

Ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας: φανταστείτε έναν ιδιώτη γιατρό που συνεργάζεται με ένα ιδιωτικό νοσοκομείο. Αυτός, για κάθε ιατρική πράξη ή εξέταση είναι σε μεγάλο βαθμό υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει τις κάθετες νοσοκομειακές δομές: χειρουργεία, κλίνες, εργαστήρια, αναλώσιμα, όπως επίσης και τη βοήθεια του προσωπικού (τη γραμματειακή υποστήριξη, τους νοσηλευτές, γιατρούς άλλων ειδικοτήτων). Στο τελικό ποσό που θα του καταβάλλετε εμπεριέχεται ένα σημαντικό κόστος που αυτός πρέπει με τη σειρά του να αποδώσει στο ιδιωτικό νοσοκομείο.

Στο δημόσιο νοσοκομείο, όλα αυτά είναι δωρεάν για τον γιατρό του ΕΣΥ. Όχι μόνο έχει την ευχέρεια να εισάγει και να εξυπηρετεί τους πελάτες του, αλλά, καθώς δεν χρειάζεται να τους μετακυλίσει το κόστος, μπορεί να ζητάει μια τεράστια αμοιβή (φακελάκι), η οποία (αφού δεν εμπεριέχει άλλα κόστη), θα είναι για τον ασθενή σημαντικά μικρότερη από τα συνολικά έξοδα που θα συνεπαγόταν η επιλογή ενός ιδιωτικού νοσοκομείου.

Στο τέλος αυτής της διαδικασίας, μιας μηχανής παραγωγής κερδών για τις εταιρίες και τους ιδιώτες και, αντίστοιχα, ελλειμμάτων για το δημόσιο σύστημα υγείας, βγαίνει ο υπουργός υγείας στη Βουλή και κατηγορεί για τα ελλείμματα των νοσοκομείων τους μετανάστες. Τέλειο δεν είναι;

... στις ιστορίες μιας θεσμισμένης παράνοιας

Καθώς το σύστημα εμφανίζει τεράστιες ελλείψεις στις υποδομές του, ακριβώς αυτές οι ελλείψεις εισάγουν ένα ταξικό κριτήριο στη διαχείριση της ζωής και του θανάτου. Το φακελάκι δεν υπάρχει μόνο για την επιλογή γιατρού από τον ασθενή και την εξαγορά της προσοχής του στην εκτέλεση κάθε ιατρικής πράξης πάνω στα αιχμάλωτα σώματα. Χρησιμεύει σε σημαντικό βαθμό και για την εξαγορά προτεραιότητας στις λίστες αναμονής των χειρουργείων, καθώς και κλίνης (αλλά και κάθε είδους ιατρικών εξετάσεων).

Στη διαχείριση της λίστας, το φακελάκι θα δώσει εκείνο το μαγικό κριτήριο που θα χωρίσει τη ζωή από τον θάνατο: τακτικά περιστατικά με τον κατάλληλο οβολό θα ονομαστούν επείγοντα, αποκτώντας αμέσως προτεραιότητα. Και αντίστροφα, για όλους και όλες εκείνους και εκείνες που δεν έχουν να πληρώσουν, η αγωνία, η αναμονή στον πόνο ή ακόμη και στον κίνδυνο θανάτου θα παραταθεί.

Στη διαχείριση των κλινών, η κρίσιμη στιγμή είναι αυτή της έναρξης της εφημερίας. Η εικόνα είναι πολύ γλαφυρή και αξίζει να την περιγράψουμε: πριν από την έναρξη της εφημερίας περιμένει έξω από το τμήμα επειγόντων περιστατικών ένας συρφετός για τον οποίο όλα είναι ήδη κανονισμένα. Ξεχωρίζουν αμέσως: σε αντίθεση με τα πραγματικά επείγοντα περιστατικά (ασθενείς που προσέρχονται στο νοσοκομείο έκτακτα χωρίς λεφτά ή βιβλιάριο υγείας ή με ασθενοφόρο), αυτοί είναι ήδη έτοιμοι. Έχουν μαζί τους τη βαλίτσα με τα ρούχα, λεφτά, βιβλιάριο, ιατρικό φάκελο, πρόθυμους συγγενείς και μια έτοιμη ατάκα: έρχομαι από τον κ. τάδε (τον επιμελητή ή τον διευθυντή με τον οποίο έχουν συνεννοηθεί). Αν δε κατά λάθος τύχει να έρθει την ίδια στιγμή ένα πραγματικά επείγον περιστατικό και πάρει προτεραιότητα, κάποιοι απ’ αυτούς θα βάλουν και τις φωνές!

Επιμελητές και διευθυντές κλινικών, δηλαδή, θα χρησιμοποιήσουν επανειλημμένα την εφημερία ως αφορμή για να εισάγουν τους προσωπικούς τους πελάτες στις κλινικές που εργάζονται, οι οποίοι και καταλαμβάνουν τελικά σημαντικό ποσοστό από τον ούτως ή άλλως μικρό αριθμό κλινών που διατείθονται για τα επείγοντα περιστατικά. Όπως και στην περίπτωση της λίστας αναμονής, έχουμε και εδώ τακτικά περιστατικά που χαρακτηρίζονται τεχνητά ως επείγοντα· αναμενόμενα οι κλίνες στο τέλος δεν επαρκούν και όσοι/ες έχουν πραγματικά ανάγκη στοιβάζονται σε ράντσα στον διάδρομο. Σε κάποιες περιπτώσεις αναγκάζονται να φύγουν για το σπίτι τους ή μια ιδιωτική κλινική, όχι όμως πριν ο γιατρός τούς βάλει να υπογράψουν ότι αποχωρούν με δική τους ευθύνη, παρά την αντίθετη σύσταση των ιατρών.

Όμως εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση: στο ράντσο δεν μπορεί να γίνει περίθαλψη: ασθενείς που χρήζουν συστηματικής παρακολούθησης (συχνή μέτρηση ζωτικών σημείων, θερμομέτρηση, κλπ) αλλά και χρήση οξυγόνου, αναρροφήσεων, απλά δεν μπορούν να τα έχουν. Το ράντσο δεν είναι κρεβάτι, χρησιμεύσει αποκλειστικά και μόνο για τη μεταφορά ασθενών και συνιστά το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο μιας έκτακτης κατάστασης: σ’ αυτό θα στοιβαχτούν οι τραυματίες μιας φυσικής καταστροφής (όπως πρόσφατα στην Αϊτή) ή ενός πολέμου. Είναι δηλαδή σύμβολο μιας κατάστασης εκτάκτου ανάγκης (στην οποία φαίνεται τελικά να βρίσκονται διαρκώς τα νοσοκομεία), των χώρων υγείας ως πεδίου διεξαγωγής ενός πολέμου με πολλαπλά περιεχόμενα: κοινωνικά, ταξικά, όλα όσα συμπυκνώνουν κάθε πολιτισμό, τη ζωή και τον θάνατο.

Και ο θάνατος δεν αναφέρεται τυχαία. Θυμόμαστε μία συνέλευσή μας, λίγους μήνες πριν, που ξεκίνησε με πολύ μελανό τρόπο: με την αφήγηση για έναν νέο άνθρωπο, τραυματισμένο σε τροχαίο που αφέθηκε επί ώρες σε ένα ράντσο στους διαδρόμους του ΚΑΤ, καθώς οι χειρούργοι είχαν καταλάβει όλα τα χειρουργεία της εφημερίας με τα τακτικά περιστατικά των πελατών τους που είχαν βαφτίσει επείγοντα. Η ιστορία τελειώνει με τον θάνατο του ανθρώπου πάνω στο ράντσο. Και μας σοκαρισμένους, με το αίσθημα της αδυναμίας απέναντι στο σπιράλ της αναλγησίας και του θανάτου.

το εργοστάστιο στην ολοήμερη λειτουργία...

Τα απογευματινά ιατρεία στην τωρινή τους εκδοχή και το νοσοκομείο στην ολοήμερη λειτουργία πρωταρχικά θεσπίστηκαν ως μηχανισμοί συγκέντρωσης χρημάτων. Με μία κίνηση το κράτος εστίασε σε έναν τριπλό στόχο:

· Στην εξοικονόμηση χρημάτων με την εντατική χρήση των διαθέσιμων πόρων (εργαστήρια, χειρουργεία) σε πολύ μεγαλύτερη χρονική βάση. Το ζητούμενο ήταν να περιοριστούν δραστικά οι ιατρικές πράξεις και εξετάσεις που αναγκάζονται να πληρώσουν οι ασφαλιστικοί φορείς στον ιδιωτικό τομέα, καθώς το περιορισμένο ωράριο λειτουργίας των νοσοκομείων δεν επιτρέπει την κάλυψη των αναγκών.

Πρώτη παρατήρηση: Ένα μεγάλο μέρος του εργαστηριακού εξοπλισμού δεν λειτουργεί γιατί είναι απαρχαιομένο, ασυντήρητο, λείπουν ανταλλακτικά και αναλώσιμα, όπως και το προσωπικό που απαιτείται (τεχνικοί εργαστηρίων). Ενώ το αυτονόητο απουσιάζει, οι μεγάλες διακηρύξεις περισσεύουν.

· Στην λειτουργία του δημόσιου νοσοκομείου ως οικονομικά ανταγωνιστικού στον ιδιωτικό τομέα. Το σκεπτικό είναι να συμβληθούν με τα δημόσια νοσοκομεία ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες, που θα βρίσκουν σε αυτά φτηνότερες υπηρεσίες από τα αντίστοιχα ιδιωτικά θεραπευτήρια και εργαστήρια.

Δεύτερη παρατήρηση: Η μετατροπή των κοινωνικών δομών σε ανταγωνιστικό κομμάτι της ιδιωτικής οικονομίας είναι πρωτόγνωρη. Με την ίδια λογική, θα έπρεπε τα ασφαλιστικά ταμεία (όπως το ΙΚΑ) να πουλάνε ιδιωτικά ασφαλιστήρια ζωής!

Τρίτη παρατήρηση: Όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, οι υπάρχουσες δομές και το προσωπικό δεν επαρκούν με κανέναν τρόπο για τη στοιχειώδη λειτουργία και επιβίωση του συστήματος στην τωρινή του μορφή.

· Στην πληρωμένη παροχή υγείας, τη μερικη άρση της ασφαλιστικής κάλυψης, την ιδιωτικοποίηση του συστήματος υγείας, τη μεταφορά κόστους από τα ασφαλιστικά ταμεία στους ασφαλισμένους και δισεκατομμυρίων ευρώ από τον δημόσιο τομέα στην κοινωνία.

Τέταρτη παρατήρηση: Καθώς το σύστημα υγείας καταρρέει, οι ιδιωτικές δαπάνες υγείας είναι ήδη από τις υψηλότερες στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ.[17]

Επιπρόσθετο στοιχείο του οικονομοτεχνικού σχεδιασμού είναι ότι οι ένα μέρος των εφημεριών των νοσοκομεακών γιατρών θα πληρώνονται απο τις εισροές των απογευματινών ιατρείων. Είναι εμφανές ότι οι εργαζόμενοι στην υγεία (όχι μόνο οι γιατροί) παροτρύνονται να λειτουργήσουν τα απογευματινά ιατρεία για να συγκεντρώνουν χρήματα –τόσο για τον εαυτο τους όσο και για το σύστημα. Η αμοιβή συνδέεται πλέον άμεσα με την παραγωγικότητα και η παροχή υγείας αποκτά κεφαλικά χαρακτηριστικά καθώς το ταμείο κόβει εισιτήρια.

Προηγουμένως, ο γιατρός κοίταζε την πάρτη του. Τώρα, καθώς θα πρέπει να παράγει έσοδα και για το σύστημα, θα πιέζεται να υποβάλλει τον ασθενή σε άχρηστες ιατρικές πράξεις και εξετάσεις, όπως ακριβώς συμβαίνει στον ιδιωτικό τομέα. Ακριβώς δηλαδή η αντίστροφη μεταβολή απ’ αυτήν που θα επέλθει στα τακτικά πρωινά ιατρεία και στα επείγοντα, στα οποία η συστημική προσταγή θα κραυγάζει για περιορισμό του κόστους. Και επιπλέον, έμμεσα και άμεσα, οι ασθενείς θα σπρώχνονται από τα τακτικά και τα επείγοντα στα απογευματινά ιατρεία. Με όλες τις δικαιολογίες του κόσμου…

... και η επέκτασή του

Η εντατικοποίηση της εργασίας, η πρόσδεσή της με την κεφαλική απόδοση και παραγωγικότητα, η επιβολή μιας οικονομετρίας της υγείας και η επίκληση της "ανταποδοτικότητας" του συστήματος, όλα είναι λέξεις και νοήματα που προέρχονται από τη γλώσσα της οικονομίας. Όμως για να ολοκληρωθεί το νοσοκομείο ως εργοστάσιο, για να μετατραπεί εξολοκλήρου σε μία οικονομική μονάδα παραγωγής, η οικονομική προσταγή θα πρέπει να επεκταθεί σε κάθε κλίμακα της υγειονομικής δομής.

Δεν είναι έτσι τυχαίο ότι οι ανακοινώσεις για το κλείσιμο "περιττών" νοσοκομείων είναι στην ημερήσια διάταξη –μετρήθηκαν και βρέθηκαν λειψά:

Η αντίστροφη μέτρηση για τη συγχώνευση και ενοποίηση κάποιων νοσοκομειακών μονάδων για την εξοικονόμηση πόρων στο σύστημα υγείας έχει ήδη ξεκινήσει. Μπορεί ο Ανδρέας Λοβέρδος να διαβεβαιώνει ότι καμιά αλλαγή δεν θα γινει μέχρι τον Απρίλιο, οπότε θα έχει ολοκληρωθεί ο υγειονομικός χάρτης της χώρας, ωστόσο το πλάνο των περικοπών έχει ήδη καταρτιστεί.

Τις τελευταίες ημέρες πραγματοποιούνται στο υπουργείο υγείας αλλεπάλληλες συσκέψεις με υψηλόβαθμα στελέχη του χώρου της υγείας. Πρόκειται κυρίως για ειδικούς επιστήμονες που εισηγούνται στην ηγεσία του υπουργείου ποιες μονάδες πρέπει είτε να κλείσουν τελείως είτε να συγχωνευτούν με άλλες κοντινές για λόγους οικονομίας.[18]

Και φυσικά ο "εξορθολογισμός" οφείλει να παράγει ένα ολόκληρο σύστημα δικαιολογιών και αιτιολογήσεων προκειμένου να γίνει έστω και στοιχειωδώς κοινωνικά αποδεκτός. Ο λόγος για τον υγειονομικό χάρτη…

κατασκευάζοντας υγειονομικούς χάρτες...

Ένας υγειονομικός χάρτης καταγράφει νοσηρότητα, θνητότητα, επίπτωση,[19] κατηγορίες περιστατικών και νοσημάτων και αιτιολόγησή τους με λεπτομέρεια και για κάθε περιοχή ξεχωριστά. Συνιστά ανεκτίμητο εργαλείο για τον προσδιορισμό των υγειονομικών αναγκών της κοινωνίας και τη μεθόδευση της κάλυψης τους. Π.χ. ένας υγειονομικός χάρτης για την ελλάδα πιθανόν να έδειχνε τέτοια σωρεία περιστατικών καρκίνου στις αγροτικές περιοχές (ας είναι καλά τα φυτοφάρμακα!) που να έκανε φανερή την ανάγκη ενίσχυσης και πολλαπλασιασμού των ογκολογικών κλινικών ή τη δημιουργία αυτοτελών αντικαρκινικών νοσοκομείων στην επαρχία. [Στην πραγματικότητα, ένας υγειονομικός χάρτης θα αποκάλυπτε με τον πιο διαφανή τρόπο τον βαθμό στον οποίο υστερούν οι υποδομές από τις ανάγκες.]

Όμως όταν το υπουργείο ανακοινώνει υγειονομικό χάρτη εννοεί ότι θέλει να δει ποιες μονάδες θα κλείσει –όχι πόσες χρειάζεται να ανοίξει. Και βέβαια δεν εννοεί υγειονομικό χάρτη. Γιατί φυσικά αυτός δεν φτιάχνεται σε 4 μήνες, καθώς ουσιαστικά αποτελεί την επιτομή των εργαλείων υγειονομικού σχεδιασμού και προϋποθέτει ένα επίπεδο οργανωτικότητας που ποτέ δεν υπήρξε στο ελληνικό σύστημα υγείας.

Αυτή τη στιγμή οι εντεταλμένοι τεχνοκράτες του υπουργείου προσπαθούν να εντοπίσουν κάθε διαθέσιμη στατιστική πληροφορία προκειμένου να εφεύρουν έναν υγειονομικό χάρτη. Όμως καθώς δεν υπάρχουν –ποτέ δεν υπήρξαν– αξιόπιστα συστήματα καταγραφης και ελέγχου (επιδημιολογικά στοιχεία), η κατασκευή ενός υγειονομικού χάρτη είναι απλά αδύνατη. Και οι σχετικές ανακοινώσεις του υπουργείου, μάλλον ανήκουν σε μια άλλη κατηγορία επιστήμης: αυτής που οργανώνει και διαχειρίζεται τεχνολογίες ελέγχου του πληθυσμού, επιχειρώντας να κατασκευάσει με επιστημονικοφανείς επικλήσεις κοινωνική συναίνεση.

Γιατί φυσικά την άνοιξη άχρηστοι καρεκλοκένταυροι θα επικαλούνται άσχετους επιστήμονες για να αιτιολογήσουν το κλείσιμο μονάδων υγείας. Μια διαδικασία που ήδη έχει ξεκινήσει με τη "συγχώνευση" νοσοκομείων –μια επίκληση που προσπαθει να καμουφλάρει τη σταδιακή κατάργηση ολόκληρων κλινικών στα νοσοκομεία που πραγματοποιείται αυτή τη στιγμή.

από την οικονομία της υγείας στην υγεία της οικονομίας

Σε μια επομένη μπροσούρα [coming soon to a theater near you]

Τα οικονομικά μεγέθη του συστήματος υγείας | Η κυριαρχία των πολυεθνικών φαρμάκων και ιατροτεχνικού εξοπλισμού | Η παραγωγή συναίνεσης μέσα από την αναπαραγωγή της τάξης | Η αναγκαιότητα της καπιταλιστικής οικονομίας για διαρκή επέκταση (η περίπτωση του ελληνικού κράτους)

εμπειρίες απ' αλλού

Μια τελευταία επισήμανση: σε κάθε χώρα που προσέφυγε στο ΔΝΤ, ακολούθησε η κατάρρευση του συστήματος υγείας.

η βιομηχανία της υγείας

στιγμιότυπα από το εσωτερικό της μηχανής

Σε μια επομένη μπροσούρα [coming soon to a theater near you]

Επισφαλείς εργαζόμενοι στη βιομηχανία της υγείας | Γιατροί, νοσηλευτές, τεχνικοί και διοικητικοί με μπλοκάκι ή προσωρινη σύμβαση ορισμένου χρόνου | Αυτά τα απίστευτα ωράρια εργασίας | Κοινωνικές κατασκευές της κατανάλωσης (ή πώς αν δεν προλαβαίνεις να ζήσεις, χρειάζεσαι χρήματα για να καταναλώσεις εμπειρίες) | Οι σχέσεις εξάρτησης/υποταγής των ειδικευόμενων από τους επιμελητές και τους διευθυντές

Πολιτικά σημαινόμενα: κοινωνικός και ταξικός αποκλεισμός, θέσμιση κατάστασης εξαίρεσης

Το κράτος επιτίθεται στην κοινωνία οργανώνοντας παντού καταστάσεις αποκλεισμών και εξαίρεσης. Το στρατόπεδο συγκέντρωσης επέστρεψε στο ευρωπαϊκό έδαφος μισό αιώνα μετά το β´ παγκόσμιο πόλεμο ως συνθήκη αιχμαλωσίας ενός κομματιού του πληθυσμού –και ταυτόχρονα υλικό και συμβολικό πεδίο πεδίο μιας κοινωνίας σε γενικευμένο πόλεμο. Από τη στιγμή που γίνεται αποδεκτή, είναι αναμενόμενο η συνθήκη εξαίρεσης να γενικευτεί στο σύνολο των θεσμών, η εκπαίδευση, η υγεία, η εργασία, η πρόνοια θα ακολουθούσαν γρήγορα οργανώνοντας νέους αποκλεισμούς και διευρύνοντας τους παλιότερους. Έτσι σήμερα οι μετανάστες είναι ο καινούριος εσωτερικός εχθρός στη θέση των εβραίων, ανεπιθύμητοι από παντού και στόχος μιας γκεμπελικής (όσο και ανυπόστατης) ρητορικής που τους φορτώνει ακόμα και τα ελλείμματα της υγείας. Υπάρχει τελικά ένα νήμα που συνδέει το στρατόπεδο συγκέντρωσης με το νοσοκομείο.

Η δημοκρατία αποκαλύπτει το αληθινό της πρόσωπο σε μια κατάσταση φαινομενικής θεσμικής εκτροπής. Και οι ορδές των αποκλεισμένων μεγαλώνουν καθημερινά, ο αποκλεισμός χτυπάει πόρτες που μέχρι τώρα φάνταζαν απροσπέλαστες. Όχι μόνο οι μετανάστες, αλλά και οι νέοι και οι άνεργοι μπαίνουν στο στόχαστρο μιας πραγματικότητας που δεν έχει τίποτα να τους υποσχεθεί. Άχρηστοι πλέον για το σύστημα, εξορίζονται με κάθε τρόπο από τον πυρήνα πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων που κάποτε έμοιαζαν θεμελιώδη και αδιαμφισβήτητα.

Ο αποκλεισμός από τους μηχανισμούς υγείας, περίθαλψης και ασφάλισης είναι ένα μόνο μέρος του πολέμου που έχει εξαπολυθεί ενάντια στην κοινωνία. Ένα κομμάτι του πολέμου όμως ιδιαίτερα σημαντικό, με άμεση αντανάκλαση στον αστικό χώρο. Το νοσοκομείο ως αποκομμένη αστική ζώνη, προορισμένη για τα εύπορα μόνο κομμάτια του πληθυσμού, γίνεται σημειακό πεδίο του γενικευμένου ταξικού πολέμου.

Σε μια επομένη μπροσούρα [coming soon to a theater near you]

Επιπρόσθετα αναφορά στους μηχανισμούς παραγωγής φόβου (όπως τους είδαμε να ξετυλίγονται με αφορμή την περίφημη "γρίπη των χοίρων"). Παραγωγή εξατομίκευσης, τεχνολογίες ελέγχου του πληθυσμού.

Σημειώσεις:

[1] Χάριν αστεϊσμού, θα δείτε στις σχετικές ενότητες τον χαριτωμένο τίτλο Σε μια επομένη μπροσούρα [coming soon to a theater near you]

[2] “Αν και οι οργανισμοί των δημόσιων νοσοκομείων είναι παρωχημένοι, είναι ενδεικτικοί προκειμένου να αποτυπωθούν τα κενά. Από τις 15.000 οργανικές θέσεις νοσηλευτικού προσωπικού και τις 25.000 λοιπού προσωπικού στο ΕΣΥ είναι καλυμμένες οι 10.000 και οι 8.500 αντίστοιχα". Άρθρο του προέδρου της ΠΟΕΔΗΝ στην εφημερίδα Έθνος, στις 24 Ιουλίου 2010. [http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11424&subid=2&rutib=22300948]

[3] Τα αστικά κέντρα υγείας παραμένουν εδώ και 3 δεκαετίες μια κυλιόμενη (και ανεκπλήρωτη) υπόσχεση. Το μοναδικό πρωτοβάθμιο κέντρο υγείας στην Αθήνα είναι αυτή τη στιγμή αυτό του Βύρωνα, γι’ αυτό αποκαλείται και πειραματικό. Καθώς το υπουργείο εξαγγέλει αυτή τη στιγμή τη δημιουργία ενός πρωτοβάθμιου συστήματος υγείας (με την ένταξη σ’ αυτό των ιατρείων και των κλινικών του ΙΚΑ, των τακτικών πρωινών ιατρείων των νοσοκομείων και των ιδιωτικών ιατρείων των γιατρών που έχουν σύμβαση με τους ασφαλιστικούς φορείς) είναι δεδομένο ότι ο κορμός κάθε σχετικού σχεδιασμού απουσιάζει: τα αστικά κέντρα υγείας. Δεν θα είμαστε ο μάντης Τειρεσίας αν ισχυριστούμε ότι αυτός ο σχεδιασμός θα καταλήξει σε πρωτοφανές χάος και στην περαιτέρω επιβάρυνση δομών που αυτή τη στιγμή με οριακό τρόπο λειτουργούν.

[4] Η απουσία αγωγής υγείας και δομών πρόληψης συσχετίζεται ισχυρά με το γεγονός ότι το σύστημα είναι ιατροκεντρικό, ότι υλοποιείται ως ισχυρή δομή εξουσίας με κέντρο τον γιατρό. Αυτά τα περιεχόμενα αναλύονται εκτενέστερα στην ενότητα εμπορευματικοποίηση σχέσης γιατρού-ασθενή.

[5] Αδυνατώντας να διεκπεραιώσει απλές εργασίες, π.χ. την έκδοση ενός απλού ιατρικού πιστοποιητικού, χωρίς να τις μετατρέψει σε μια αφόρητη οδύσσεια. Επιπλέον εκεί που η γραφειοκρατία του νοσοκομείου θα συναντηθεί με τη γραφειοκρατία των ασφαλιστικών ταμείων ή του υπουργείου, η κατάσταση γίνεται ανεκδιήγητη.

[6] Έχουν αναφερθεί πολλές φορές περιστατικά όπου για τη νοσηλεία σε ΜΕΘ απαιτείται ολόκληρου κινητοποίηση ενός πλέγματος πελατειακών σχέσεων (υπουργοί, βουλευτές, κρατικοί αξιωματούχοι βρίσκουν εδώ σημαντικό πεδίο εδραίωσης και κοινωνικής νομιμοποίησης του ρουσφετιού), καθώς και η μετατροπή του πόνου σε θέαμα και εμπόρευμα με την καταφυγή απελπισμένων συγκενών στα ΜΜΕ.

[7] Να σημειωθεί ότι οι εφημερίες πραγματικές ή πλασματικές– δεν θεωρούνται (και δεν αμοίβονται) ως υπερωριακός χρόνος απασχόλησης, αλλά με πολύ χειρότερους όρους. Ουσιαστικά το ζήτημα των ατέλειωτων ωρών εργασίας των γιατρών δεν φαίνεται να απασχόλησε ποτέ τους ίδιους, η συνδικαλιστική επικέντρωση ήταν πάντα στο ύψος της αμοιβής. Συνεπάγεται όμως σημαντικές επιπτώσεις τόσο ως προς τη λειτουργία του συστήματος, όσο όμως και ως προς τις ποιότητές του –ανάμεσά τους και για την κοινωνική κατασκευή του γιατρού που πραγματοποιείται εσωτερικά. Περισσότερα για όλα αυτά, στην ενότητα Η βιομηχανία της υγείας -στιγμιότυπα από το εσωτερικό της μηχανής.

[8] Για την οικονομική επικυριαρχία του ιδιωτικού τομέα, τη διαπλοκή και τα συμφέροντα των εταιριών, βλ. σχετικά την ενότητα από την οικονομία της υγείας στην υγεία της οικονομίας.

[9] "Περικοπές 1,4 δισ. απο νοσοκομεία και φάρμακα υποσχέθηκε ο Λοβέρδος", άρθρο της Σοφίας Νέτα στην Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 17 Νοεμβρίου 2010. [http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=224686]

[10] ό.π.

[11] Γενόσημα, γενερικά ή αντίγραφα φαρμάκων ονομάζονται βασικά φαρμακευτικά προϊόντα για τα οποία έχει λήξει η αποκλειστική άδεια εκμεταλλευσης από τις φαρμακοβιομηχανίες που τα ανακάλυψαν και μπορούν πλέον να αντιγράφονται και να παρασκευάζονται ελεύθερα, χωρίς πατέντες και δικαιώματα χρησης. Σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για φάρμακα ισοδύναμης αποτελεσματικότητας και πολύ πιο φτηνά από τα αντίστοιχα των φαρμακευτικών πολυεθνικών. Όμως ανάμεσά τους εμπεριέχονται και πλειάδα προϊόντων με ανύπαρκτους ποιοτικούς ελέγχους, αμφίβολης αποτελεσματικότητας και σε εξευτελιστικές τιμές. Πολλές φορές οι γιατροί, βλέποντας έμπρακτα τη διαφορά ανάμεσα στο προϊόν της πολυεθνικής και το γενόσημο, επιλέγουν το πρώτο για την ασφάλειά του.

Στην πραγματικότητα, ένα ολοκληρωμένο σύστημα υγείας θα έπρεπε να μπορεί να διασφαλίζει ποιότητα και ασφάλεια σε συνάρτηση με τους δημόσιους πόρους που καταναλώνονται. Θα έπρεπε δηλαδή να διαθέτει δικά του συστήματα καταγραφής, ελέγχου και πιστοποίησης των γενόσημων φαρμάκων ή, ακόμη καλύτερα, να τα παρασκευάζει το ίδιο μέσα από δικές του δομές παραγωγής.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το κράτος αντιλαμβάνεται θαυμάσια τα προβλήματα ασφάλειας, αδιαφορεί για οποιονδήποτε έλεγχο και ενδιαφέρεται μόνο για την εξοικονόμηση πορων σε βάρος της υγείας και της ζωής.

[12] Και ενώ το κράτος παραδινόταν άνευ όρων στις πολυεθνικές, καταγράφουμε για τον ιστορικό του μέλλοντος τις απίστευτες δηλώσεις της τότε υπουργού: " Η κ. Ξενογιαννακοπούλου έκανε λόγο για τεχνητή έλλειψη υλικών στα νοσοκομεία, εξαιτίας του εκβιασμού που ασκούν οι προμηθευτές, οι οποίοι δεν δέχονται τον διακανονισμό των χρεών με την έκπτωση του 19%. «Είναι αδιανόητο να μην δέχονται τη ρύθμιση. Έβγαλαν πολλά χρήματα τα προηγούμενα χρόνια. Ξέρουμε για τις υπερτιμολογήσεις. Θα μπουν κανόνες. Εμείς δίνουμε μάχη κάθε μέρα» τόνισε η υπουργός […]«Το πάρτι στο χώρο της υγείας έχει τελειώσει» υπογράμμισε χαρακτηριστικά η κ. Ξενογιαννακοπούλου". Απόσπασμα από τη δημοσίευση με τίτλο Σε «κώμα» η δημόσια υγεία στην ιστοσελίδα tvxs στις 14 Ιουνίου 2010 [http://tvxs.gr/node/60212/353733].

[13] Μοναδική εξαίρεση (ανακοίνωση της τελευταίας στιγμής που καταδυκνείει την απίστευτη προχειρότητα και ανεπάρκεια της γραφειοκρατίας, αλλά και την ποιότητα του ανύπαρκτου σχεδιασμού) φαίνεται ότι θα αποτελέσει η προσέλευση των ασθενών για τη συνταγογράφηση φαρμάκων ("χρονίων περιστατικών", όπως αποκαλούνται από το υπουργείο).

[14] Ειδικά τον χειμώνα, ένας μετακινούμενος πληθυσμός αστέγων βρίσκεται κάθε βράδυ στα νοσοκομεία εκείνα που έχουν εφημερία, αναζητώντας ένα ράντσο ή καθίσματα στους διαδρόμους για να βγάλουν τη νύχτα.

[15] Όπως είναι αναμενόμενο, οι νοσοκομειακοί γιατροί του ΕΣΥ δεν επιτρέπεται να λειτουργούν ιδιωτικό ιατρείο. Μοναδική εξαίρεση στον νόμο, οι πανεπιστημιακοί γιατροί, καθώς κάθε φορά που το κράτος επιχειρούσε να τους απαγορεύσει τη λειτουργία ιδιωτικού ιατρείου, χρησιμοποιούσαν τις προσβάσεις τους στην κεντρική εξουσία και απειλούσαν με την έξοδό τους από το ΕΣΥ.

[16] Εξαρχής οι μηχανές προπαγάνδας και παραγωγής ψέμματος μπήκαν σε εφαρμογή: αρχικά, κατά την ψήφιση του νομοσχεδίου, το υπουργείο διακήρρυσε την πλήρη κάλυψη των εξόδων από τους ασφαλιστικούς φορείς. Δύο μήνες αργότερα, άφηνε να διαρρεέι στα ΜΜΕ η πληροφορία για μια περιορισμένη συμμετοχή των ασθενών στα έξοδα. Τα τελευταία δημοσιεύματα φαίνεται να προετοιμάζουν το έδαφος για μια συμμετοχή της τάξης του 30% –αν και τελικά το ποσοστό αυτό ίσως αποδειχθεί μετριοπαθές. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι το υπουργείο υπόσχεται "σημαντική έκπτωση" για μεγάλο αριθμο εξετάσεων (αν δηλαδή, λογικά, το πρόβλημα υγείας είναι σημαντικό). Το οικονομικό μέτρο σύγκρισης είναι οι τιμοκατάλογοι των ιδιωτικών νοσοκομείων και εργαστηρίων, με στόχο οι ιατρικές πράξεις και οι εξετάσεις να είναι περίπου 20% φτηνότερες από τον ιδιωτικό τομέα. Παρόλα αυτά το νομοσχέδιο επιτρέπει στο υπουργείο να καθορίσει τη συμμετοχή των ασθενών ακόμη και συνολο της δαπάνης.

[17] "Είναι ενδεικτικό ότι η συνολική δαπάνη υγείας στη χώρα μας αντιστοιχεί στο 9,6% του ΑΕΠ, όταν ο μέσος όρος 19 ευρωπαϊκών χωρών-μελών του ΟΟΣΑ είναι 8,8%. Η δημόσια δαπάνη στην Ελλάδα ανέρχεται στο 5,8% του ΑΕΠ και η ιδιωτική στο 3,8% και στις ευρωπαϊκές χώρες είναι αντίστοιχα 6,6% και 2%." από το άρθρο της Δ. Ευθυμιάδου στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία με τίτλο "Χάθηκαν 50 δισ. μέσα σε 10 χρόνια" στις 20 Ιουνίου 2010. [http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=20/06/2010&id=174942]

[18] "ΕΣΥ: αλλάζει άρδην ο υγειονομικός χάρτης - Έτοιμες οι πρώτες συγχωνεύσεις", άρθρο της Δημητρας Ευθυμιάδου στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, την Κυριάκη 28 Νοεμβρίου 2010. [http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=28/11/2010&id=228300]

[19] Η λέξη από τη γλώσσα της ιατρικής: το ποσοστό εμφάνισης ενός νοσήματος σε έναν πληθυσμό.

Κυριακή, 5 Δεκεμβρίου 2010

Συζητώντας για την υγεία στην πόλη...

ιδιωτικοποίηση, εμπορευματικοποίηση

Οι πολυεθνικές βιομηχανίες φαρμάκων και ιατροτεχνικού εξοπλισμού συσσωρεύουν δισεκατομμύρια ευρώ μέσα από τη λεηλασία του συστήματος υγείας. Η διαφθορά, εκκινώντας από την κορυφή της κρατικής μηχανής, αλώνει τον χώρο της περίθαλψης μετατρέποντας τα νοσοκομεία σε ένα απέραντο παζάρι των εμπόρων της υγείας και νομιμοποιείται χρηματίζοντας ένα σημαντικό μέρος του ιατρικού, νοσηλευτικού και διοικητικού προσωπικού. Ο διεφθαρμένος γιατρός δεν είναι τίποτα άλλο από την αντανάκλαση σε μικροκλίμακα του διεφθαρμένου υπουργού.
Όμως, καθώς η κρίση αποτελεί και την άριστη πρόφαση για τη συσσώρευση ακόμα μεγαλύτερων κερδών, το υπουργείο –σιωπηρά, αλλά απόφασιστικά και με σχέδιο– μεθοδεύει σταδιακά την πλήρη ιδιωτικοποίηση του συστήματος υγείας: ότι ήταν δωρεάν πλέον έχει αντίτιμο και στο μέλλον θα είναι απρόσιτο από όσους δεν έχουν να πληρώσουν. Η επαπειλούμενη επέκταση των πληρωμένων απογευματινών ιατρείων, η επιβολή εισιτηρίου παντού –τόσο στα επείγοντα όσο στα τακτικά ιατρεία, αλλά ακόμα και στα πρωτοβάθμια κέντρα υγείας–, η θέσπιση ξεχωριστών (και πανάκριβων) τιμολογίων για κάθε ιατρική πράξη ή εργαστηριακό έλεγχο, είναι απλά κομμάτια του παζλ που σιγά-σιγά χτίζεται. Μαζί φυσικά με τον ήδη υπαρκτό περιορισμό της ασφαλιστικής κάλυψης από τα ταμεία, τον εξανδραποδισμό των φτωχών, των ανέργων και των μεταναστών.
Η ιδιωτικοποίηση και η εμπορευματικοποίηση είναι πολύ φτωχές ως λέξεις. Οφείλουν να αντικατασταθούν με τα άμεσα πολιτικά σημαινόμενά τους:

αποκλεισμός, εξαίρεση

Το κράτος επιτίθεται στην κοινωνία οργανώνοντας παντού καταστάσεις αποκλεισμών και εξαίρεσης. Το στρατόπεδο συγκέντρωσης επέστρεψε στο ευρωπαϊκό έδαφος μισό αιώνα μετά το β´ παγκόσμιο πόλεμο ως συνθήκη αιχμαλωσίας ενός κομματιού του πληθυσμού –και ταυτόχρονα υλικό και συμβολικό πεδίο πεδίο μιας κοινωνίας σε γενικευμένο πόλεμο. Από τη στιγμή που γίνεται αποδεκτή, είναι αναμενόμενο η συνθήκη εξαίρεσης να γενικευτεί στο σύνολο των θεσμών, η εκπαίδευση, η υγεία, η εργασία, η πρόνοια θα ακολουθούσαν γρήγορα οργανώνοντας νέους αποκλεισμούς και διευρύνοντας τους παλιότερους. Έτσι σήμερα οι μετανάστες είναι ο καινούριος εσωτερικός εχθρός στη θέση των εβραίων, ανεπιθύμητοι από παντού και στόχος μιας γκεμπελικής (όσο και ανυπόστατης) ρητορικής που τους φορτώνει ακόμα και τα ελλείμματα της υγείας. Υπάρχει τελικά ένα νήμα που συνδέει το στρατόπεδο συγκέντρωσης με το νοσοκομείο.

Η δημοκρατία αποκαλύπτει το αληθινό της πρόσωπο σε μια κατάσταση φαινομενικής θεσμικής εκτροπής. Και οι ορδές των αποκλεισμένων μεγαλώνουν καθημερινά, ο αποκλεισμός χτυπάει πόρτες που μέχρι τώρα φάνταζαν απροσπέλαστες. Όχι μόνο οι μετανάστες, αλλά και οι νέοι και οι άνεργοι μπαίνουν στο στόχαστρο μιας πραγματικότητας που δεν έχει τίποτα να τους υποσχεθεί. Άχρηστοι πλέον για το σύστημα, εξορίζονται με κάθε τρόπο από τον πυρήνα πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων που κάποτε έμοιαζαν θεμελιώδη και αδιαμφισβήτητα.

Ο αποκλεισμός από τους μηχανισμούς υγείας, περίθαλψης και ασφάλισης είναι ένα μόνο μέρος του πολέμου που έχει εξαπολυθεί ενάντια στην κοινωνία. Ένα κομμάτι του πολέμου όμως ιδιαίτερα σημαντικό, με άμεση αντανάκλαση στον αστικό χώρο. Το νοσοκομείο ως αποκομμένη αστική ζώνη, προορισμένη για τα εύπορα μόνο κομμάτια του πληθυσμού, γίνεται σημειακό πεδίο του γενικευμένου ταξικού πολέμου.



Τρίτη, 28 Σεπτεμβρίου 2010

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΔΙΚΕΙΤΑΙ

Κείμενο παρέμβασης για την υπόθεση του Σίμου Σεϊσίδη που μοιράστηκε κατά τη διάρκεια της συναυλίας αλληλεγγύης στο θέατρο Πέτρας την Κυριακή 27 Σεπτέμβρη


Λίγους μήνες πριν, στις 3 Μάη, κατά τη διάρκεια ενός αστυνομικού μπλόκου, οι μπάτσοι δεν διστάζουν να πυροβολήσουν πισώπλατα τον αναρχικό Σίμο Σεϊσίδη. Ένα γεγονός τυχαίο, ενδεικτικό όμως του κύματος βίας που έχει εξαπολύσει ο αστυνομικός μηχανισμός στον ιστό της πόλης· στη θέση του Σίμου θα μπορούσε να βρίσκεται οποιοσδήποτε προσπαθούσε απλά για οποιοδήποτε λόγο να διαφύγει (τσιγγάνοι και νεολαίοι έχουν πέσει νεκροί κάτω από τις ίδιες ακριβώς συνθήκες στο παρελθόν, θύματα ενός δολοφονικού μηχανισμού που απαξιώνει καθολικά τη ζωή). Και ενώ ο Σίμος τραυματίζεται σοβαρά στο πόδι και κινδυνεύει σοβαρά από την ακατάσχετη αιμορραγία, οι μπάτσοι τον χτυπούν και τον αλυσοδένουν.
Στη συνέχεια ΜΜΕ και Ασφάλεια παραμορφώνουν τα πραγματικά γεγονότα και κατασκευάζουν την εικόνα του “επικίνδυνου αναρχικού”. Και ως επικύρωση, καθώς ο Σίμος νοσηλεύεται στην εντατική του Ιπποκράτειου, το νοσοκομείο μεταμορφώνεται σε ένοπλη κατεχόμενη ζώνη, με μπλόκα στην είσοδο του νοσοκομείου και όπλα στους χώρους νοσηλείας να ακυρώνουν κάθε έννοια χώρου περίθαλψης προκειμένου η αστυνομία να στείλει καθολικά το μήνυμά της: όχι μόνο η πόλη, αλλά και η ζωή είναι υπό κατοχή.
Η ίδια ακριβώς εικόνα θα επαναληφθεί με ακόμη μεγαλύτερη ένταση αμέσως μετά στο ΚΑΤ, όπου μεταφέρεται ο Σίμος –και ο παραλογισμός της εξουσίας μεταβαίνει σε καινούρια πρωτόγνωρα όρια. Για έναν άνθρωπο που μόλις βγήκε από την εντατική, που χειρουργείται και σταδιακά εμφανίζει νεφρική ανεπάρκεια και σηψαιμία, είναι μάλλον αδύνατο να διαφύγει. Και όμως επιβάλλεται καθολική απαγόρευση στις επισκέψεις (ακόμα και συγγενικών του προσώπων), δεν του επιτρέπεται να έχει αποκλειστική νοσοκόμα, ένοπλοι ακροβολίζονται στους χώρους νοσηλείας ακόμα και κατά τη διάρκεια ιατρικών πράξεων -οι ίδιοι που τον τραβούν φωτογραφίες για να σπάσουν πλάκα. Και φυσικά οι κλούβες των ΜΑΤ καταλαμβάνουν όλο τον προαύλιο χώρο του νοσοκομείου όταν πραγματοποιείται συγκέντρωση αλληλεγγύης -μια μεγάλη κινητοποίηση αστυνομικών δυνάμεων που διαρκεί ώρες πριν αλλά και μετά τη συγκέντρωση. Στο νοσοκομείο της Γάζας ίσως η κατάσταση να είναι καλύτερη...
Είναι δεδομένο ότι η κατάσταση που διαμορφώνεται είναι απαράδεκτη, δυσχεραίνοντας το έργο του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού και αναγκάζοντάς τους αν μη τι άλλο να λειτουργήσουν κάτω από καθεστώς ισχυρής ψυχολογικής πίεσης. Στην πραγματικότητα, η έκταση της θεσμικής εκτροπής (αναμενόμενης για την εξουσία) είναι τόσο μεγάλη, που οδηγεί την ομοσπονδία των νοσοκομειακών γιατρών να βγάλει καταγγελία για τις συνθήκες νοσηλείας του Σίμου.
Δυστυχώς η κατάσταση της υγείας του επιδεινώνεται και επειδή η ίδια η ζωή του βρίσκεται σε κίνδυνο, υποβάλλεται σε ακρωτηριασμό του ποδιού του. Στη συνεχεία μεταφέρεται στον Ευαγγελισμό όπου όμως οι συνθήκες νοσηλείας του δεν αλλάζουν ουσιαστικά. Τελικά παρά τις προσπάθειες συντρόφων, συγγενών του και αλληλέγγυων, στις 5 Ιούλη μεταφέρεται στο νοσοκομείο άγιος Παύλος των φυλακών Κορυδαλλού παρά το γεγονός ότι ακόμα δεν έχει μπει σε διαδικασία αποκατάστασης, όπου και παραμένει κρατούμενος μέχρι σήμερα.
Και στο νοσοκομείο των φυλακών βέβαια θα συνεχιστεί η κατάφωρη παραβίαση των δικαιωμάτων του ως ασθενή. Άλλωστε οι συνθήκες στον άγιο Παύλο είναι οι χειρότερες δυνατές: οι κρατούμενοι στοιβαγμένοι όλοι μαζί, ασχέτως παθήσεως, οι οροθετικοί ασθενείς να στερούνται συχνά την θεραπεία τους λόγω μη προμήθειας των απαραίτητων για αυτούς φαρμάκων, ελάχιστο προσωπικό με τους κρατούμενους που εργάζονται να καλύπτουν την ανεπάρκεια του συστήματος σε νοσηλευτικό προσωπικό. Σε αυτό το περιβάλλον λοιπόν θεώρησε το κράτος ότι πρέπει να λάβει χώρα η διαδικασία της αποκατάστασης του Σίμου και το να μάθει να βαδίζει με το προσθετικό μέλος. Για οποιονδήποτε δεν είναι αιχμάλωτος του κράτους θεωρείται αυτονόητο ότι αυτή είναι μία διαδικασία που γίνεται σε ειδικά κέντρα αποκατάστασης με συνεχή παρακολούθηση από μια σειρά ειδικών γιατρών, φυσιοθεραπευτών και την απαραίτητη για όλες αυτές τις περιπτώσεις ψυχολογική υποστήριξη.(Να σημειωθεί ότι το προσθετικό μέλος, που είναι πανάκριβο, παραγγέλθηκε με χρήματα που συγκεντρώθηκαν από τους οικείους του και από αλληλέγγυους.)
Τα ζητήματα που μπαίνουν είναι πολλά: Για τη δημοκρατία τους τα δικαιώματα του ασθενούς δεν ισχύουν στην περίπτωση των κρατουμένων και ακόμα περισσότερο για τους πολιτικούς κρατούμενους. Οι θεράποντες γιατροί δεν αντέδρασαν στην συμπεριφορά της “αντι”τρομοκρατικής κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του και σε μεγάλο βαθμό υπέκυψαν στις πιέσεις για έξοδό του από το νοσοκομείο και επιστροφή του στις φυλακές. Είναι αδύνατον αποφάσεις τόσο σοβαρές για την υγεία κάποιου όπως ο ακρωτηριασμός ενός άκρου να παίρνονται κάτω από καθεστώς πίεσης –και ακόμη περισσότερο, ασφυκτικής ένοπλης κατοχής ενός νοσοκομείου. Και φυσικά, το νοσοκομείο των φυλακών είναι –πάντα ήταν– μια αποθήκη εναπόθεσης ανθρώπων, ανίκανο να παρέχει έστω και τη στοιχειώδη ιατρική αγωγή ή φαρμακευτική κάλυψη. Ουσιαστικά μια ευθεία προέκταση της συνθήκης του εγκλεισμού, μέσα στην οποία είναι δεδομένο ότι περιπτώσεις σαν του Σίμου είναι απλά αδύνατο να αντιμετωπιστούν.
Σε όλα αυτά η στάση μας είναι μία: Η αλληλεγγύη, η ελευθερία, η επίθεση απέναντι στους μηχανισμούς του θανάτου, συνιστούν το μοναδικό πεδίο γύρω από το οποίο μπορεί να συγκροτηθεί κάθε αγώνας. Και ακόμη περισσότερο, το μοναδικό πεδίο μέσα στο οποίο μπορεί να γίνει κατανοητή η ζωή.
Δεν ζητάμε τίποτα –απαιτούμε το αυτονόητο

ΑΜΕΣΗ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΡΟΦΟΥ ΣΙΜΟΥ ΣΕΪΣΙΔΗ
συνέλευση για την υγεία | κατάληψη ΠΙΚΠΑ
Σεπτέµβρης 10

Τρίτη, 20 Ιουλίου 2010

οι τεχνοκράτες μετρούν τα θύματά τους
(για το καινούριο νομοσχέδιο του υπουργείου υγείας
σχετικά με την “αναβάθμιση” του ΕΣΥ)

Φακελάκια, χρηματισμός από φαρμακευτικές εταιρείες, ατέλειωτες ώρες αναμονής στα εξωτερικά ιατρεία, ραντεβού μετά από μήνες για τακτικές εξετάσεις, εργαστήρια που δεν λειτουργούν και εξετάσεις που δεν μπορούν να γίνουν, γραφειοκρατία και αδιαφορία· όλα αυτά θα επανάληφθούν ξανά και ξανά ως βιώματα, αφηγήσεις και μια αίσθηση ανημποριάς και απελπισίας για τον καθένα και την καθεμιά από εμάς. Το δημόσιο νοσοκομείο μοιάζει όλο και περισσότερο με σκηνικό μιας ταινίας τρόμου. Και, εντάξει, πρέπει κάποια στιγμή να αρχίσουμε να μιλάμε για εκείνο τον δολοφόνο με το πριόνι…
Τίποτα δεν παράγεται τυχαία, τίποτα δεν υπάρχει από μόνο του, όλα χτίστηκαν με δολοφονική συνέπεια σε μια πορεία απαξίωσης του δημόσιου νοσοκομείου και επέλασης της ελεύθερης αγοράς που ήδη μετράει πάνω από 20 χρόνια. Και το καινούριο νομοσχέδιο του υπουργείου υγείας υπόσχεται –και πραγματοποιεί– ένα ακόμη γενναίο βήμα σε αυτή την πορεία του ζόφου. Να το πούμε με μια γλώσσα που μοιάζει παλιά; (αλλά είναι επίκαιρη όσο ποτέ άλλοτε): ο κοινωνικός και ταξικός πόλεμος που έχει εξαπολυθεί ενάντια στις ζωές μας θα μετρήσει αναγκαστικά τα θύματά του. Εκατομμύρια απ’ αυτά…
Όμως πριν αναφερθούμε στα καινούρια κατορθώματα της κας Ξενογιαννακοπούλου οφείλουμε να μιλήσουμε και για κείνη την άλλη πραγματικότητα που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αόρατη: για κείνους και κείνες τους/τις υγειονομικούς (γιατρούς, νοσηλευτές/τριες και παραϊατρικό προσωπικό) που δεν συμβιβάζονται, που δεν κάνουν εκπτώσεις, που δίνουν διαρκώς τον εαυτό τους με ανιδιοτέλεια –λίγοι βέβαια, αλλά καθόλου ανύπαρκτοι. Όχι απλά κουρασμένοι και κουρασμένες, αλλά εξαντλημένοι/ες από τις ατέλειωτες ώρες εργασίας, που βλέπουν το σύστημα να καταρρέει και επιχειρούν να οργανώσουν τις αντιστάσεις. Όχι μόνο με συγκρούσεις στο εσωτερικό του νοσοκομείου, αλλά με συνελεύσεις και με απεργίες, με τη συνειδητοποίηση ότι η υγεία συνιστά πλέον ένα (πολύ κερδοφόρο για κάποιους) εργοστάσιο και οι ίδιοι έχουν τη θέση του εργάτη και του αναλώσιμου υλικού ταυτόχρονα.
ένα νομοσχέδιο σχεδόν σαν αμερικάνικη ταινία…
Σίγουρα το νομοσχέδιο αποπνέει κάτι από τον αέρα του Χόλιγουντ: ονειρεμένα νοσοκομεία, σε ολοήμερη λειτουργία, με εργαστήρια που λειτουργούν, με γιατρούς που νοιάζονται, που είναι διαρκώς στη διάθεσή σου. Ακόμη και αν όλα αυτά μπορούσαν να υπάρξουν, κρύβουν μια μικρή λεπτομέρεια: τα πληρώνεις όλα από την τσέπη σου. Και πολύ ακριβά μάλιστα… Και όσοι δεν μπορούν, ε, τι να κάνουμε, δεν προβλέπεται τίποτα, γίναμε όπως αμέρικα.
Αυτό που πρωταρχικά θεσμοθετείται είναι η έννοια κόστους-όφελους στη σχέση γιατρού-ασθενή. Το νοσοκομείο οργανώνεται πλέον σε τρεις διακριτές βάρδιες: επείγοντα με μηδενικό κόστος για τον ασθενή, τακτικά ιατρεία με πολύ μικρές καταβολές και απόλυτη κάλυψη από τα ταμεία (όμως με αναμονές μηνών για την πιο απλή εξέταση) και απογευματινά ιατρεία με τιμολόγιο ιδιωτικού τομέα και με τους γιατρούς να αμοίβονται με το κεφάλι (εισπράτοντας σημαντικό μέρος της αμοιβής). Στην πραγματικότητα όλο το σύστημα οργανώνεται για να παροχετεύσει τους ασθενείς σε αυτή την τρίτη ζώνη, με στόχο τον προσπορισμό εσόδων. Απλό δεν είναι; –αν το νοσοκομείο λειτουργεί ως επιχείρηση, δεν θα υπάρχουν ελλείμματα. Μόνο η αγριανθρωπιά της ελεύθερης αγοράς…
Ουσιαστικά το νομοσχέδιο εισάγει στην καρδιά του δημόσιου συστήματος υγείας το ιδιωτικό ιατρείο –ο κύκλος που άνοιξε με τη θεσμοθέτηση των απογευματινών ιατρείων ολοκληρώνεται. Διάγνωση, χειρουργεία, ακόμη και οι εργαστηριακές εξετάσεις (από τις απλές αιματολογικές μέχρι τις εξειδικευμένες τομογραφίες) θα έχουν και αυτές το δικό τους ιδιαίτερο τιμολόγιο –όμως σε τι διαφέρουν όλα αυτά από ένα αποκλειστικά ιδιωτικό νοσοκομείο; Απλά στη γενικόλογη υπόσχεση ότι το κόστος θα καλύπτεται από τον ασφαλιστικό φορέα –όμως αμέσως παρακάτω στο νομοσχέδιο αναφέρεται ρητά ότι το υπουργείο θα ρυθμίζει με υπουργικές αποφάσεις όλες εκείνες τις περιπτώσεις “στις οποίες η δαπάνη βαρύνει τον ίδιο τον ασθενή”. Μια κερκόπορτα για την εγκατάλειψη της καθολικής ασφαλιστικής κάλυψης –ποιος αλήθεια πιστεύει ότι δεν θα είναι αυτή η κατάληξη;
Ένα-ένα τα αναπόφευκτα ερωτήματα: καταρχήν, OK, το καταλάβαμε ότι το υπουργείο θέλει να συμβληθεί με ασφαλιστικές εταιρείες φέρνοντας έσοδα στο σύστημα. Όμως αυτά τα τιμολόγια πώς ακριβώς θα τα πληρώνουν τα χρεοκοπημένα ασφαλιστικά ταμεία;
Και έπειτα με ποιο προσωπικό θα λειτουργεί αυτή η αυλή των θαυμάτων; Μα φυσικά με το ίδιο (προσλήψεις αποκλείστηκαν κατηγορηματικά!), αυτό που δουλεύει από 80 έως 100 και κάτι ώρες την εβδομάδα (με το κύριο βάρος να πέφτει στους ειδικευόμενους), με τουλάχιστον εφτά 24ωρες βάρδιες τον μήνα. Μετά θα πηγαίνουν στο απογευματινό ιατρείο και στο τέλος αυτής της πορείας προφανώς στο ψυχιατρείο. Και επειδή οι άνθρωποι δεν αντέχουν, δεν ανησυχούμε, όλο και θά ’ρθει κάποιο νομοσχέδιο που θα ελαστικοποιεί περαιτέρω τις εργασιακές σχέσεις. Δεν το ξέρατε ότι ήδη υπάρχουν γιατροί που δουλεύουν με το μπλοκάκι;
Όμως, ακόμη και αν η ελαστικοποίηση της εργασίας και της ζωής κατορθώσει να κάνει την ολοήμερη λειτουργία του νοσοκομείου εφικτή στα αστικά κέντρα, αυτό νομοτελειακά είναι αδύνατο στα επαρχιακά νοσοκομεία. Εκεί απλά η κατάσταση δεν πάει άλλο και καμιά εικονική πραγματικότητα κανενός νομοσχεδίου δεν μπορεί να σώσει ένα σύστημα σε κατάρρευση.
Θα ακολουθήσουν βέβαια και άλλα… Ο “κλειστός σφαιρικός προϋπολογισμός” κάθε νοσοκομείου είναι ίσως το πιο σημαντικό: με δύο λόγια, η απόλυτη απαγόρευση της υπέρβασης του ετήσιου προϋπολογισμού όποιες και όσες να είναι οι ανάγκες (σε ανθρώπους, σε φάρμακα, σε υλικά). Η επιτομή δηλαδή της μετατροπής του νοσοκομείου σε επιχειρηματική μονάδα.
όμως…
…η υγεία δεν μπορεί να νοηθεί μέσα από σχέσεις κόστους-οφέλους. Η υγεία ως σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία, ως κατάσταση αρμονίας του ατόμου με το σώμα του και το περιβάλλον, ως θεμελιώδης προϋπόθεση για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, δεν μπορεί παρά να είναι αυτονόητο δικαίωμα για όλους.
 για ένα νοσοκομείο όπου το προσωπικό θα αφιερώνει το χρόνο που χρειάζεται στον ασθενή γιατί δεν θα πιέζεται από το φόρτο εργασίας.
 για ένα νοσοκομείο όπου δεν θα επιβάλλονται ιεραρχικές σχέσεις ανάμεσα στο προσωπικό, αλλά και μεταξύ γιατρού-ασθενή.
 για ένα νοσοκομείο όπου ο ασθενής δεν θα φοβάται, θα μπορεί να επικοινωνήσει με αυτούς που τον θεραπεύουν, θα γνωρίζει από τι πάσχει, θα έχει λόγο για την υγεία του και δεν θα αισθάνεται εγκλωβισμένος σε συντεχνιακά, γραφειοκρατικά και οικονομικά συμφέροντα.
 για ένα σύστημα υγείας που δεν θα έχει ως μοναδικό στόχο την αντιμετώπιση της ασθένειας, αλλά την προαγωγή της υγείας και τη διασφάλιση των απαραίτητων κοινωνικών συνθηκών για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
 για ένα σύστημα υγείας που δεν είναι σχεδιασμένο από ειδικούς, τεχνοκράτες υπουργείων ή επαγγελματίες συνδικαλιστές, αλλά που προκύπτει από συνεχή και ουσιαστική αλληλεπίδραση των εργαζομένων στο χώρο της υγείας και της κοινωνίας.
Ζούμε σε καιρούς που η ιστορία περπατάει στους δρόμους. Και στο καμίνι μιας εφιαλτικής πραγματικότητας, θα γεννηθούν εκείνες οι αντιστάσεις που θα μεταμορφώσουν τον κόσμο. Και ειδικά για τον χώρο της υγείας, θα είναι –και θα το δούμε πολύ συντομότερα απ’ ότι περιμένουμε– ανοιχτές συνελεύσεις υγειονομικών, ασθενών και κατοίκων (καθώς κάθε νοσοκομείο καλύπτει συγκεκριμένους τομείς της πόλης) που θα επιχειρήσουν να αντιπαρατεθούν με αυτό το σύστημα παραγωγής θανάτου και αποκλεισμών. Το μέλλον έρχεται…
Η συνέλευση για την υγεία είναι μια συνάντηση συντρόφων/ισσών –υγειονομικών και μη– που δημιουργήθηκε στην κατειλημμένη ΑΣΟΕΕ στην εξέγερση του Δεκέμβρη του 08. Καταλήψεις και παρεμβάσεις στα νοσοκομεία, όπως και εκδηλώσεις για την υγεία είναι κομμάτι της δράσης μας, ενώ ταυτόχρονα έχουμε δημιουργήσει ανοιχτό συμβουλευτικό χώρο υγείας στην κατάληψη του πρώην ΠΙΚΠΑ Πετραλώνων.

συνέλευση για την υγεία | κατάληψη πικπα

Τρίτη, 1 Ιουνίου 2010

Μια μικρή υπενθύμιση...

Κείμενο του Συμβουλευτικού Σταθμού Υγείας Κατάληψης ΠΙΚΠΑ που μοιράστηκε σε επαγγελματίες υγείας στα νοσοκομεία της Αθήνας

Το σκηνικό και η καθημερινότητα για όσους δουλεύουν στα ΤΕΠ γνωστά. Ασθενείς, συνοδοί, ουρές εκνευρισμός, αγωνία, αντεγκλήσεις, κόπωση. Προσπάθεια να διεκπεραιωθούν τα περιστατικά με ασφάλεια. Οι τύποι των ασθενών γνωστοί και αυτοί. Οι βαρέως πάσχοντες που προκαλούν ανησυχία, οι υποχόνδριοι-ΝΦΔ στην αργκό, που προκαλούν εξάντληση υπομονής και εκνευρισμό, οι μετανάστες με τη δυσκολία στη συνεννόηση, οι επιθετικοί που θέλουν να παρακάμψουν την ουρά και να ασχοληθούν όλοι μαζί τους.

Μέσα σε αυτόν τον καταιγιστικό ρυθμό εμφανίζεται από καιρό σε καιρό και μια ειδική κατηγορία που προκαλεί το δικό της ιδιαίτερο προβληματισμό. Ασθενείς, που συχνά είναι βαρέως πάσχοντες ή τραυματίες, αλλιώς δε φτάνουν ποτέ στο νοσοκομείο. Ασθενείς στιγματισμένοι. Ασθενείς συνοδευόμενοι από ένστολους με άγριο βλέμμα ,πολλά κιλά τσαμπουκά και απαίτηση να εξυπηρετηθούν άμεσα και κατά προτεραιότητα. Ασθενείς σιδηροδέσμιοι. Ασθενείς κρατούμενοι. Άνθρωποι δηλαδή με μια διπλή συνθήκη απώλειας. Απώλεια της υγείας και της ελευθερίας, Μια από αυτές αρκεί να επιφέρει την οδύνη. Μπορεί να φανταστεί κανείς και τις 2 σε συνεργική δράση;

Οι ασθενείς αυτοί προκαλούν αμηχανία. Μέσα στη θύελλα η φυσική τάση είναι να θέλει κανείς να απαλλαγεί από αυτούς το συντομότερο. Είναι «επικίνδυνοι»(ποιος ξέρει τι έχουν κάνει για να τους μπουζουριάσουν-οι μισοί βέβαια και πλέον τελικά αθωώνονται). Κουβαλάνε 2-3 τύπους της υπηρεσίας που συχνά εισβάλλουν στα ΤΕΠ σα να είναι το τσιφλίκι τους και απαιτούν άμεση εξυπηρέτηση όπως την αντιλαμβάνονται αυτοί. Τρομάζουν συνοδούς και προσωπικό με την όψη τους, τα δεσμά και το στίγμα που τους ακολουθεί. Είναι χρήστες ή μετανάστες(evidence based:90% των φυλακισμένων κρατούνται για υποθέσεις ναρκωτικών).

Εκτός από αυτά τα χαρακτηριστικά, υπάρχει και κάτι άλλο που έχουν συχνά κοινό οι ασθενείς αυτοί: είναι χτυπημένοι-κακοποιημένοι. Σκοντάφτουν, αντιστέκονται στη σύλληψη, είναι υπό την επήρεια λένε οι ανθρωπο-φύλακες Ας δούμε τι λέει ένας από αυτούς, ο Σενεγαλέζος μικροπωλητής, ο βασανισμός του οποίου έγινε μιντιακό θέμα στην Ελευθεροτυπία: «Ήταν γύρω στις 8 το βράδυ, γύριζα σπίτι. Μ’έβαλαν στο στενό και με έριξαν κάτω. Άρχισαν να με κλωτσάνε στο κεφάλι. Με μετέφεραν στο Α.Τ. Ακροπόλεως. Πέντε αστυνομικοί μου έβγαλαν τα ρούχα και με χτυπήσαν με γκλομπ και γροθιές. Φώναζαν να φύγεις από την Ελλάδα αν δε σαρέσει ρε» Ο ένας έβαλε το χέρι του στα οπίσθια μου, ο άλλος τραβούσε βίντεο από το κινητό του»….

Τα περιστατικά αυτά δεν είναι λίγα. Το Σεπτέμβριο μετανάστης πέθανε από τα βασανιστήρια στο Α,Τ. Νίκαιας Τα βίντεο με τους μετανάστες που χαστούκιζαν ο ένας τον άλλο κατόπιν εντολών στο Α.Τ. Ομονοίας, οι εκθέσεις της Διεθνούς Αμνηστίας, οι μαρτυρίες των μεταναστών στα ιατρεία των ΜΚΟ είναι αποδεικτικά ότι οι βασανισμοί μάλλον δεν είναι εξαιρέσεις. Αυτό το ξέρουν και όσοι δουλεύουν στα ΤΕΠ και είναι ελάχιστα ευαίσθητοι ή απλά παρατηρητικοί.

Οι εργαζόμενοι στο χώρο της υγείας έχουμε χιλιάδες δικά τους προβλήματα και καλούμαστε να λύσουμε καθημερινά τα προβλήματα εκατοντάδων ανθρώπων. Τι άραγε μπορούμε να κάνουμε μπροστά στην ουσία της εξουσίας, μπροστά σε βασανισμένους ανθρώπους;. Η απάντηση είναι μία και πολύ απλή: Να κάνουμε υπεύθυνα ,ανυποχώρητα και με αξιοπρέπεια τη δουλεία μας. Να μην ξεχωρίζουμε ασθενείς, όποιο κι αν είναι αυτοί και να παρέχουμε στον καθένα όποια περίθαλψη χρειάζεται. Να μην υποχωρούμε σε έμμεσες και άμεσες πιέσεις για γρήγορη διεκπεραίωση και ελλειπτική καταγραφή. Να μη γινόμαστε παθητικοί συνεργοί στο κουκούλωμα. Να καταγράφουμε με επιμέλεια και τις 2 εκδοχές των γεγονότων καθώς και τις βλάβες που διαπιστώνουμε. Να συστήνουμε με σαφήνεια και δεσμευτικά εισαγωγή, συνυπολογίζοντας και το ενδεχόμενο επανάληψης ξυλοδαρμού στο τμήμα, όπως και στην περίπτωση του Σενεγαλέζου, ή τακτή επανεξέταση των ασθενών, εφόσον κρίνεται απαραίτητο.

Για να μπορούμε να νιώθουμε ότι είμαστε αξιοπρεπείς και ότι τιμούμε τον όρκο μας. Για να μπορούμε να έχουμε το κεφάλι ψηλά.



ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΥΓΕΙΑΣ/ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΠΙΚΠΑ

Πέμπτη, 1 Απριλίου 2010

Την υγεία μας να 'χουμε

p3.bmpΤο ζήτημα της υγείας ήταν για καιρό καταδικασμένο να συζητιέται σε χώρους όπως τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα και τα τηλεοπτικά στούντιο, να κατατίθεται με ένα λόγο αποστειρωμένο, ο οποίος απαγόρευε την πρόσβαση σε οποιονδήποτε και οποιανδήποτε δεν είχε το ρόλο του ειδικού. Η εξέγερση του Δεκέμβρη απελευθέρωσε έδαφος μέσα στην πόλη, απελευθέρωσε χώρους μέσα στους οποίους εμείς, άνθρωποι που προσπαθούσαμε να προσεγγίσουμε το θέμα της υγείας απομονωμένα και αποσπασματικά, κατορθώσαμε να βρεθούμε και να μιλήσουμε έξω και πέρα από το θεσμικό πλαίσιο που ως τότε μας προσφερόταν ως μονόδρομος. Έπειτα από αρκετές συζητήσεις, αντιθέσεις και διαφωνίες, κάποιοι και κάποιες αποφασίσαμε να βρεθούμε ως συνέλευση για την υγεία στον κατειλημμένο κοινωνικό χώρο του πρώην ΠΙΚΠΑ, στα Άνω Πετράλωνα. Κάθε Δευτέρα, πραγματοποιείται συνέλευση, στην οποία συμμετέχουν τόσο εργαζόμενοι/ες στο χώρο της υγείας όσο και άνθρωποι που έχουν έρθει σε επαφή με το χώρο της υγείας μόνο ως ασθενείς - αντικείμενα εξέτασης. Σκοπός της συνέλευσης δεν είναι να προσφέρει έναν εναλλακτικό τρόπο διαχείρισης της υγείας στο πλαίσιο της κρατικής οργάνωσης, να υποκαταστήσει δηλαδή το κράτος και τις δομές του, αλλά να αμφισβητήσει στην πράξη την ουσία και το περιεχόμενο των ίδιων αυτών των δομών. Σε μία συζήτηση που εξελίσσεται μέσα στους τελευταίους δύο μήνες, προσπαθούμε να ψηλαφήσουμε και να αναγνωρίσουμε τόσο τις διαστάσεις της συνεχούς υποβάθμισης του δημόσιου συστήματος υγείας και τα τεράστια οικονομικά οφέλη που απορρέουν από αυτή όσο και τις σχέσεις εξουσίας που αναπτύσσονται και κυριαρχούν σε έναν ιδιαίτερα ευαίσθητο χώρο, όπως είναι αυτός της υγείας. Ζητούμενο της συνέλευσης είναι η συμμετοχή όλων, ισότιμα και αντιιεραρχικά, η ζύμωση των απόψεων, η συνδιαμόρφωση ενός προτάγματος για μία υγεία από εμάς για εμάς και για όλους/ες.


Η κυρίαρχη αντίληψη για την υγεία είναι η εικόνα μίας Αλήθειας, την οποία μπορούν να κατέχουν οι ειδικοί και στην οποία όλοι/ες οι υπόλοιποι/ες αναγκαζόμαστε να συμμορφωθούμε. Η υγεία, όμως, είναι υπόθεση όλων. Η παρέμβαση στο σώμα μας, η θεραπεία του και η κατάστασή του είναι ζητήματα που δεν μπορούν παρά να μας αφορούν. Δεν θέλουμε σε καμία περίπτωση να ξεχάσουμε ότι το περιβάλλον στο οποίο ζούμε, οι τροφές με τις οποίες τρεφόμαστε, η οικονομική και κοινωνική μας θέση, η πίεση που μας ασκείται καθημερινά είναι παράγοντες που επηρεάζουν με καθοριστικό τρόπο την υγεία μας. Πολύ περισσότερο, δεν θέλουμε να ξεχάσουμε ότι εκείνοι που ευθύνονται για την καταστροφή της πολύ εύκολα παρουσιάζονται ως ‘’σωτήρες’’ της, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Ο ίδιος μηχανισμός που φροντίζει να υψώνει κεραίες κινητής τηλεφωνίας μέσα στις γειτονιές μας, που, στο όνομα της παραγωγικότητας, καταδικάζει σε θάνατο ή μακροχρόνια ασθένεια εκατοντάδες εργαζόμενους και εργαζόμενες, που δημιουργεί ένα κοινωνικό περιβάλλον απομόνωσης και απελπισίας, είναι αυτός που επενδύει σε φαρμακοβιομηχανίες και ιδιωτικά νοσοκομεία, που αποκομίζει τεράστια κέρδη από τη διαχείριση του φόβου, της ανάγκης και του πόνου.

Πέρα όμως από την προφανέστατη οικονομική διάσταση του ζητήματος, η υγεία αποτελεί και ένα μέσο χειραγώγησης, ελέγχου και υποταγής. Κοινωνικές ομάδες αποκλείονται πλήρως από την πρόσβαση σε φάρμακα και περίθαλψη, ενώ η τρομολαγνεία των ΜΜΕ συμβάλλει στην ακόμη μεγαλύτερη περιθωριοποίησή τους, εξυπηρετώντας πολιτικά εκείνους που επενδύουν στα τρομοκρατημένα πλήθη. Ενδεικτικό παράδειγμα της κατάστασης αυτής είναι η αντιμετώπιση των μεταναστών ως φορέων επικίνδυνων, ξεχασμένων ασθενειών, που απειλούν τους πολιτισμένους γηγενείς.

Στα παραπάνω έρχεται να προστεθεί και η καθημερινή μας εμπειρία από τα δημόσια νοσοκομεία, τα φακελάκια και οι μίζες, η υπερσυνταγολόγηση φαρμάκων και η έλλειψη προσωπικού, που συνθέτουν ένα σκηνικό τέλειας υποβάθμισης, με μόνη προοπτική την καταφυγή στον ιδιωτικό τομέα.

Προφανώς, οι δυνατότητες αλλά και οι προθέσεις μας δεν παρέχουν “μαγικές λύσεις” για όλα τα παραπάνω. Εξάλλου, το πρώτο βήμα για κάθε ζήτημα είναι προσπαθήσουμε να αναγνωρίσουμε και να συζητήσουμε όλες τις διαστάσεις του. Έτσι, δεν φιλοδοξούμε να στεγάσουμε στο ΠΙΚΠΑ ένα νέο Κέντρο Υγείας ούτε να λειτουργήσουμε ένα χώρο κατά τα πρότυπα των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων, λαμβάνοντας επιχορηγήσεις από τους πραγματικούς φορείς της ασθένειας, το κράτος και τις επιχειρήσεις, και ουσιαστικά προωθώντας τα δικά τους συμφέροντα. Αυτό που μας αφορά είναι να ψηλαφήσουμε τη δυνατότητα δημιουργίας μίας δομής που θα έρχεται σε ρήξη με τα υπάρχοντα μοντέλα διαχείρισης της υγείας και θα αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως μέρος της συνολικής κοινωνικής πρότασης για την αυτοοργάνωση των ανθρώπων.

Αποφασίσαμε λοιπόν τη λειτουργία, κάθε Δευτέρα και Πέμπτη 19:00 – 21:00, ενός ανοιχτού χώρου υγείας, πρόσφορου για συζήτηση και προβληματισμό, και στον οποίο θα υπάρχει η δυνατότητα συμβουλευτικής υποστήριξης και ενημέρωσης για προβλήματα υγείας. Πολύ περισσότερο, επιδιώκουμε την ανασύσταση του πραγματικού κοινωνικού χώρου, όπου όλες και όλοι έχουν θέση και λόγο.


ανοιχτή Συνέλευση για την υγεία | κατάληψη ΠΙΚΠΑ Πετραλώνων

Κάλεσμα σε συνέλευση για την υγεία στο κατειλημμένο πρώην ΠΙΚΠΑ (Άνω Πετράλωνα) Κάλεσμα σε συνέλευση για την υγεία στο κατειλημμένο πρώην ΠΙΚΠΑ (Άνω

Κάλεσμα σε συνέλευση για την υγεία στο κατειλημμένο πρώην ΠΙΚΠΑ (Άνω Πετράλωνα)

katalipsi.jpgΤο Σάββατο 4 Απρίλη η λαϊκή συνέλευση κατοίκων Πετραλώνων, Κουκακίου και Θησείου αποφασίζει να οικειοποιηθεί το χώρο του πρώην ΠΙΚΠΑ, στην περιοχή των πέτρινων, στα Άνω Πετράλωνα.

Το πρώην ΠΙΚΠΑ είναι ένα πέτρινο κτίριο που χτίστηκε πριν πενήντα περίπου χρόνια μαζί με τον υπόλοιπο οικισμό των πέτρινων και κατοικήθηκε από τον πληθυσμό των προσφύγων που βρισκόταν στην περιοχή. Για πολλά χρόνια λειτούργησε ως χώρος πρωτοβάθμιας περίθαλψης για μητέρες και παιδιά, ενταγμένο στο πλαίσιο του «κράτους πρόνοιας» που άρχισε να δημιουργείται εξαιτίας των κοινωνικών πιέσεων της περιόδου της δεκαετίας του ‘50.



Με την αναδιάρθρωση του καπιταλισμού και την αναδιαμόρφωση των κοινωνικών σχέσεων, τέτοιες δομές σταμάτησαν να θεωρούνται απαραίτητες στους πολιτικούς σχεδιασμούς του κράτους, οπότε και προωθήθηκε η σταδιακή κατάργησή τους. Με νομοθετική ρύθμιση το 1999, το υπουργείο υγείας μετέφερε το προσωπικό των ΠΙΚΠΑ σε προσωποπαγείς ή οργανικές θέσεις στα δημόσια νοσοκομεία. Αντίστοιχες δομές μέριμνας μητέρων και παιδιών μεταφέρθηκαν έτσι σε κεντρικότερους σχηματισμούς όπως τα ΙΚΑ ή τα νοσοκομεία. Έκτοτε τα ΠΙΚΠΑ έκλεισαν ή υπολειτουργούν.

Μετά από σχεδόν πέντε χρόνια εγκατάλειψης, το κτίριο ανοίχτηκε με σκοπό να επιστρέψει ξανά στους κατοίκους και να λειτουργήσει ως ανοιχτός, αυτοοργανωμένος κοινωνικός χώρος. Η εικόνα του εσωτερικού του φανερώνει την απαξίωση των κρατούντων για τη δημόσια υγεία και τον άνθρωπο γενικότερα. Παρατημένα αρχεία, ληγμένα φάρμακα και εμβόλια, σφραγίδες, τεχνικός εξοπλισμός αγνοήθηκαν με το γύρισμα του λουκέτου.

Η ιεράρχηση των κοινωνικών αναγκών με γνώμονα το κέρδος είναι η τακτική που έχει ως αποτέλεσμα την ανύπαρκτη πρωτοβάθμια περίθαλψη, την υπολειτουργία των δημόσιων νοσοκομείων, την ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα και την εμπορευματοποίηση της υγείας. Σε αυτό το πλαίσιο το ΠΙΚΠΑ, ως χώρος πρωτοβάθμιας φροντίδας πρέπει να παραμείνει κλειστό.

picture-004.jpgΛαμβάνοντας υπόψη την ιστορία του χώρου, αλλά και της γενικότερης κατάστασης που επικρατεί στην υγεία σήμερα , στην κατάληψη του ΠΙΚΠΑ πραγματοποιείται ανοιχτή συνέλευση για την υγεία. Σε αυτή συμμετέχουν υγειονομικοί και μη που συναντήθηκαν τις μέρες της εξέγερσης του Δεκέμβρη και έκτοτε συνεχίζουν με παρεμβάσεις και συζητήσεις πάνω στην υγεία.

Στόχος της συνέλευσης είναι η δημιουργία ενός χώρου για την υγεία, που σε καμία περίπτωση δεν επιδιώκει να αντικαταστήσει το δημόσιο σύστημα περίθαλψης, ούτε να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε αυτό όπως κάνουν οι φιλανθρωπικές ή οι μη κυβερνητικές οργανώσεις. Αντίθετα, σκοπός είναι η δημιουργία μιας δομής ανταγωνιστικής προς το υπάρχον, με χαρακτηριστικά που θα διαμορφωθούν από την αλληλεπίδραση της κοινωνίας και των ατόμων που παραδοσιακά θεωρούνται ειδικοί, δηλαδή των υγειονομικών.

Η υγεία ως συνθήκη αρμονίας του ανθρώπου με το σώμα του αλλά και το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται δεν μπορεί να αφήνεται να διαχειριστεί από ειδικούς, αλλά απαιτεί ενεργό και ισότιμη συμμετοχή όλων. Μια υγεία από εμάς για μας.

Δεδομένο θεωρούμε ότι η υγεία μπορεί να είναι πολλά πράγματα, ένα μέρος των οποίων είναι η δυτική ιατρική, ένα άλλο όμως είναι και το περιβάλλον, η εργασία, οι κοινωνικοί αποκλεισμοί ή ότι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς.

Προτάσεις που έχουν κατατεθεί σχετικά με το τι θα μπορούσε να γίνει στο χώρο του πρώην ΠΙΚΠΑ είναι:

  • Συζητήσεις, ενημερώσεις γύρω από συγκεκριμένες ασθένειες έτσι όπως ορίζονται από τη δυτική ιατρική π.χ. σακχαρώδης διαβήτης
  • Συζητήσεις- ενημερώσεις με θέμα την επίδραση της καταστροφής του περιβάλλοντος στην υγεία π.χ. ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, κεραίες κινητής τηλεφωνίας
  • Συζητήσεις- ενημερώσεις για την επίδραση της εργασίας στην υγεία μας π.χ. καθημερινό άγχος στη δουλειά, επαγγελματικά νοσήματα
  • Μαθήματα πρώτων βοηθειών
  • Δημιουργία ομάδων αυτοβοήθειας π.χ. όσον αφορά στην ψυχική υγεία
  • Διερεύνηση αναγκών αποκλεισμένων κοινωνικά ομάδων όπως ανασφάλιστων, ανέργων και μεταναστών και έμπρακτη αλληλεγγύη προς αυτούς μέσα από συλλογικές διαδικασίες.
  • Μελέτη θεραπευτικών ιδιοτήτων φυτών (βότανα) και καλλιέργειά τους προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτικά φαρμάκων.
  • Δημιουργία βιβλιοθήκης με υλικό που έχει σχέση με την υγεία ώστε να μπορεί ο καθένας να ενημερώνεται για θέματα που τον αφορούν
  • Λειτουργία κάποιες ώρες την εβδομάδα χώρου συνάντησης, αλληλεπίδρασης και συμβουλευτικής σε θέματα υγείας.




Ωστόσο θεωρούμε ότι τόσο η κατάληψη του πρώην ΠΙΚΠΑ όσο και η συνέλευση για την υγεία είναι κάτι που ανήκει σε όλους μας, και χρειάζεται τη συμμετοχή μας για να δημιουργηθεί κάτι που εκφράζει και καλύπτει τις ανάγκες μας. Για να προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε μια υγεία από εμάς για εμάς.

Ανοιχτή συνέλευση για την υγεία κάθε Δευτέρα στις 7 το απόγευμα στον ανοιχτό κοινωνικό χώρο της κατάληψης πρώην ΠΙΚΠΑ, στα πέτρινα (Άνω Πετράλωνα)



Ανοιχτή συνέλευση για την υγεία κατάληψης πρώην ΠΙΚΠΑ